پایگاه اطلاع رسانی پرستاری

دیروز یک بیمار قلبی بیماری در CCU داشتیم.

این بیمار کاندید انجام عمل آنژیوگرافی شده بود

لاکن بیمار می گفت : اسمشو نگو
و چنان ترس و اضطرابی نسبت به خود آنژیوگرافی و اسمش داشت که حتی به همکاران نیز اجازه نمیداد اسم آن را بر زبان بیاورند .

یک تحقیق نشان می دهد در صورتی که به چنین بیمارانی آموزش های قبلی داده شود بسیار می توان امیدوار شد که نسبت به انجام این عمل خوشبین شده و ترس و اضطراب خود را در این زمینه کنار بگذارند

بيماري هاي قلب و عروق از علل اصلي مرگ و مير در جهان مي باشد. در کشورهاي پيشرفته ساليانه 50 درصد مرگ ها (5 ميليون از 12 ميليون مرگ) ناشي از بيماري هاي قلبي مي باشد (1). مرگ و مير در کشورهاي در حال توسعه نيز رو به افزايش است و علت اصلي 15 تا 25 درصد مرک ها ناشي از بيماري هاي قلبي است (2). در کشورمان نيز طبق آمارهاي موجود 46 درصد مرگ و مير ناشي از بيماري هاي قلبي مي باشد (3). طبق آمار وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکي حدود 39 درصد کل مراجعه کنندگان به مراکز بهداشتي درماني را بيماري هاي قلبی عروقی تشکيل مي دهد(4).

   از آغاز دهه 1940، نقش آنژيوگرافي عروق کرونر در شناختن آناتومي قلب و گردش خون، فيزيولوژي و پاتولوژي آن از نظر باليني شناخته شده است. يکي از روشهاي تشخيص بيماري هاي عروق کرونر، کاتتريزاسيون مي باشد. آنژيوگرافي عروق کرونر امروزه نقش بسيار مهمي در ارزيابي تشخيصي بيماران مشکوک به بيماري قلبي ايفا مي کند و با حداقل خطر قابل انجام است (5). سالانه بيش از يک ميليون آنژيوگرافي عروق کرونر در ايالات متحده انجام مي شود (6). با توجه به دفتر آمار بخش آنژيوگرافي بيمارستان شهيد بهشتي زنجان نيز در سال 1380، تعداد 780 نفر تعداد 780 نفر تحت اين پروسيجر قرار گرفته اند و در سال 1381 اين تعداد به 1200 نفر افزايش يافته است که روند رو به رشد استفاده از اين روش تشخيصي را نشان مي دهد (7).

   هر روش تشخيصي مي تواند داراي عوارضي باشد، به دنبال استفاده از تست هاي تشخيصي قلب و از جمله آنژيوگرافي شاهد عوارض متعددي در بيماران خواهيم بود که يکي از شايع ترين آنها اضطراب است که انجام اين تست تشخيصي را به ميزان قابل ملاحظه اي تحت تأثير قرار مي دهد (8). امروزه اضطراب جزء لاينفک طب روانپزشکي است و تمام بيماران هنگام پذيرش در مراکز درماني دچار اضطراب مي شوند که علل آن قرار گرفتن در محيط نا آشنا و جدا شدن از افراد خانواده و تجسم روش هاي تشخيصي و درماني و نتايج حاصل از آنهاست (9). تحقيقات انجام شده بر روي اضطراب قبل از آنژيوگرافي نشان مي دهد که بيش از 82 درصد بيماراني که تحت عمل آنژيوگرافي عروق کرونر قرار مي گيرند در قبل از انجام آنژيوگرافي دچار ترس و اضطراب به خاطر اين عمل و نتايج حاصل از تشخيص بيماري خود مي شوند. اضطراب قبل از آنژيوگرافي يک پديده اجتناب ناپذير است ولي اگر ميزان آن از حد معمول بيشتر شود، تنش هاي جسمي و رواني بسيار زيادي براي فرد به وجود مي آورد و مي تواند اثرات سوء قابل ملاحظه اي بر قسمت هاي مختلف بدن و خصوصاً قلب بر جاي بگذارد (10).

   اغلب فاکتورهاي دخيل در سطح استرس و اضطراب بيماران عبارتند از: تجربه قبلي فرد، درد، اضطراب، محيط نا آشنا و ترس مي باشد (11). بسياري از بيماران با پروسيجر آنژيوگرافي کرونر آشنايي ندارند به همين دليل کمبود آگاهي بيماران سبب مشکلاتي براي بيماران و کادر بهداشتي درماني مي شود. عدم آگاهي بيماران در مورد اين روش سبب عدم تحمل به آنژيوگرافي در حين آنژيوگرافي و عوارضي از قبيل اضطراب و تحريک سيستم عصبي ناشي از آن مي شود. اضطراب فعاليت هاي رواني و فيزيولوژيکي بدن از قبيل ضربان قلب، تعداد تنفس، فشار خون و برون ده قلبي را بالا مي برد که اين موارد براي بيماران قلبي بسيار مضر مي باشند (12).

    يکي از مهم ترين نقش هاي پرستاران آموزش به بيمار است. فوايد اطلاع رسانی به بيماران در کاهش اضطراب و افزايش تحمل بيماران قبل از اعمال جراحي و پروسيجر هاي تهاجمي در بسياري از مطالعات مورد تأييد قرار گرفته است اما بهترين و مؤثرترين روش براي دادن اطلاعات به بيماران هنوز ناشناخته است. استفاده از ساير روش ها از قبيل اطلاعات نوشتاري، صوتي و فيلم به منظور دادن اطلاعات به بيماران پيشنهاد شده است (13). دادن اطلاعات از طريق شفاهي شايع ترين روشي که توسط پرستاران و تيم بهداشتي و درماني به بيماران داده مي شود. استفاده از ويديو براي آموزش در مواردي كه امكان استفاده از نمايش نيست و يا مقرون به صرفه نيست مي تواند جايگزين مناسبي باشد. مطالعات اخير نشان داده است كه آموزش ويديوئي مي تواند به اندازه سخنراني و در بعضي موارد مؤثر تر از آموزش سنتي سخنراني در رشته هاي مختلف باشد (20). تأثير اطلاع رسانی و آموزش ويديوئي بر سطح اضطراب بيماران در پروسيجرهاي تهاجمي تشخيصي و درماني مورد بررسي قرار نگرفته است. لذا اين مطالعه با هدف تعيين تأثير آموزش ويديوئي بر سطح اضطراب بيماران تحت آنژيوگرافي عروق کرونر مي باشد.

1-     مطالعه اي توسط ناهيد جمشيدي و همکاران در سال 1389 در کرمان با هدف تأثير آموزش از طريق فيلم بر راحتي و تحمل بيماران آنژيوگرافي عروق کرونر انجام شد. اين پژوهش يک مطالعه نيمه تجربي بود که نمونه هاي آن را بيماران کانديد آنژيوگرافي کرونر که قبلا سابقه انجام اين پروسيجر را نداشتند، تشکيل مي دادند. پس از انتخاب نومنه ها بيماران به صورت تصادفي به دو گروه آزمون و شاهد (هر گروه 64 نفر) تخصيص داده شدند. گروه شاهد آموزش روتين توسط پرستاران را دريافت کردند. به گروه آزمون از طريق فيلم آموزشي در مورد آنژيوگرافي و اقدامات لازم قبل، حين و بعد از آن آموزش داده شد. ميزان راحتي بيماران از طريق مقياس ديداري 0 تا 10 در 4 مرحله در 6 ساعت بعد از آنژيوگرافي اندازه گيري شد. ميزان تحمل بيماران به پروسيجر آنژيوگرافي با استفاده از مقياس خود گزارشي 4 حالته اندازه گيري شد. نتايج اين مطالعه نشان داد که ميزان راحتي بيماران در ساعت هاي دوم، چهارم و ششم بعد از آنژيوگرافي در گروه آزمون بيشتر از گروه شاهد مي باشد (001/0>p). ميزان تحمل بيماران به آنژيوگرافي در گروه آزمون به طور معني داري بيشتر از تحمل در گروه شاهد مي باشد (05/0>p). هيچ اختلاف معني داري بين متغيرهاي دموگرافيک بين دو گروه از بيماران ديده نشد. از اين مطالعه مي توان نتيجه گرفت که دادن آگاهي به بيماران در مورد روش آنژيوگرافي از طريق فيلم سبب افزايش راحتي و تحمل بيماران به اين پروسيجر تهاجمي مي شود (14).

2-     مطالعه اي توسط محمد افضلي و همکاران در سال 1388 با هدف بررسي تأثير آموزش برنامه آرامسازي پيشرونده عضلاني بر ميزان اضطراب بيماران قلبي تحت آنژيوگرافي عروق کرونر در تهران انجام شد. اين پژوهش يک مطالعه نيمه تجربي به صورت قبل و بعد بود. 146 بيمار که جهت آنژيوگرافي عروق کرونر در بيمارستان قلب شهيد رجايي تهران بستري بودند، انتخاب شدند و برنامه آموژش پيشرونده عضلاني (PMR) به صورت لوح فشرده 45 دقيقه اي در اختيار آنان قرار گرفت. اضطراب جامعه پژوهش قبل و بعد از اجراي برنامه از طريق پرسش نامه پژوهشگر ساخته سنجيده و داده ها به وسيله آزمون هاي آماري مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. نتايج اين مطالعه نشان داد که بين متغيرهاي سن، وضعيت تاهل و تاريخچه تشخيص بيماري با عوامل تنش زا ارتباط معني دار مشاهده نشد. بين متغيرهاي ميزان تحصيلات و وضعيت اشتغال، نحوه پرداخت هزينه ها و سابقه بستري در بيمارستان با عوامل تنش زا ارتباط معني دار وجود داشت (05/0>p). بين ميانگين اضطراب بيماران تحت آنژيوگرافي عروق کرونر قبل و بعد از اجراي برنامه اختلاف معني داري مشاهده شد (01/0>p). از اين مطالعه مي توان نتيجه گرفت که آرام سازي پيشرونده عضلاني باعث کاهش سطح اضطراب بيماران مي شود (2).

3-      مطالعه اي توسط علي مجيدي در سال 1383 با هدف بررسي تأثير آواي قرآن بر ميزان اضطراب بيماران قبل از آنژيوگرافي عروق کرونر در رشت انجام شد. تعداد نمونه هاي مورد بررسي 108 نفر از بيماران تحت آنژيوگرافي عروق کرونر بودند که به طور تصادفي 54 نفر در گروه شاهد و 54 نفر در گروه آزمون قرار گرفتند. ابزار گردآوري داده ها شامل پرسش نامه اطلاعات فردي، پرسشنامه اضطراب موقعيتي و شخصيتي اشپيل برگر و چک ليست ثبت علائم حياتي بود. ابتدا اضطراب و علائم حياتي تمام واحدهاي مورد پژوهش در گروه شاهد و آزمون در روز قبل از آنژيوگرافي تعيين شد. سپس در روز آنژيوگرافي، حدود 5/1 ساعت قبل از آنژيوگرافي براي گروه آزمون به مدت 20 دقيقه آواي قرآن پخش گرديد. نتايج اين پژوهش نشان داد که ميزان اضطراب موقعيتي و شخصيتي گروه آزمون که در صبح روز آنژيوگرافي به آواي قرآن گوش داده اند در مقايسه با گروه شاهد کاهش يافته بود (0001/0>p). همچنين ميزان علائم حياتي گروه آزمون در مقايسه با گروه شاهد کاهش يافته بود (0001/0>p). با توجه به نتايج اين مطالعه، از آواي قرآن مي توان جهت کاهش اضطراب بيماران در قبل از جراحي و روش هاي تهاجمي استفاده کرد (15).

4-     پژوهش ديگري توسط کالي باتي و همکاران در سال 2003 با هدف بررسي تأثير موسيقي درماني در طي آنژيوگرافي عروق کرونر بر سطح درد و اضطراب بيماران در آمريکا انجام شد. اين پژوهش يک مطالعه نيمه تجربي بود و بر روي 113نفر از بيماران در بيمارستان کينگ استون که جهت آنژيوگرافي عروق کرونر بستري شده بودند انجام شد که از اين ميان 55 نفر در گروه کنترل و 58 نفر در گروه آزمون قرار داشتند. در گروه کنترل، مراقبت هاي روتين انجام شد و داروهاي کاهنده اضطراب و درد، قبل و بعد از آنژيوگرافي داده شد و در گروه کنترل علاوه بر مراقبت هاي روتين، موزيک درماني انجام شد و بيماران قبل، حين و بعد از آنژيوگرافي از طريق هدفون موسيقي مورد علاقه خود را گوش مي کردند و از دارو در گروه آزمون استفاده نمي شد. علائم حياتي بيماران در 4 نوبت کنترل شد. سطح درد بيماران از طريق مقياس ديداري 0 تا 5 و سطح اضطراب از طريق مقياس STAI- FORM  که امتياز بندي آن از 20 تا 80 بود،اندازه گيري شد. سطح اظطراب در هر دو گروه قبل از انجام پروسيجر اختلاف آماري معني دار نشان داد (05/0>p). در هر دو گروه سطح درد بعد از پروسيجر بعد از مداخلات کاهش يافته بود و اختلاف آماري معني دار در دو گروه کنترل و آزمون مشاهده نشد. اين نتايج نشان مي دهد که موزيک درماني به اندازه دارو درماني مي تواند سطح اضطراب بيماران را قبل از آنژيوگرافي و درد را بعد از اين پروسيجر به يک اندازه کاهش دهد (11).

5-      پژوهش ديگري توسط واليس جي همل در سال 2001 با هدف تعيين تأثير موسيقي درماني بر سطح اضطراب بيماران قبل از انجام آنژيوگرافي عروق کرونر در آمريکا انجام شد. اين پژوهش از نوع نيمه تجربي بود و بر روي 101 نفر بيمار در انتظار آنژيوگرافي انجام شد که به صورت تصادفي به دو گروه آزمون و کنترل تقسيم شدند. گروه کنترل تنها مراقبت هاي روتين را دريافت کردند و گروه آزمون علاوه بر مراقبت هاي روتين، قبل از انجام پروسيجر به مدت 20 دقيقه به موسيقي انتخاب شده گوش دادند. و سطح اضطراب و علائم حياتي بيماران قبل و بعد از مداخلات در هر دو گروه اندازه گيري شد. ابزار اندازه گيري در اين پژوهش فرم STAI  بود. سطح اضطراب در هر دو روه قبل انجام مداخلات اختلاف آماري معني دار نشان نداد اما بعد از انجام موسيقي درماني سطح اضطراب در دو گروه اختلاف معني دار نشان داد (004/0=p). و علائم حياتي در گروه کنترل بيش تر از گروه مداخله افزايش يافته بود. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد که موسيقي درماني سطح اضطراب بيماران کانديد آنژوگرافي را کاهش مي دهد در نتيجه علائم حياتي بيماران حين و بعد از انجام پروسيجر افزايش نمي يابد (16).