پيوند عميق سلامت و معنويت


نويسنده: زهره پيرخسرو

در ساليان اخير علم و رويكرد تجربي ارتباط معنا داري ميان سلامت و معنويت پيدا كرده است. تحقيقات نشان مي دهد افرادي كه بيش از پيش نسبت به مسائل معنوي حساسترند و به نوعي مسائل دنيوي خود را با مسائل اخروي در ارتباط مي دانند غالبا از سلامتي بيشتري برخوردار هستند و كمتر دچار بيماري مي شوند.
    در نگاه اسلامي ضمن آنكه معتقديم انسان ها جز با ياد خدا به آرامش نمي رسند به اين نكته نيز معترفيم كه انسان هايي كه غالبا اهميت بيشتري به مسائل ديني مي دهند مراقبت هاي بيشتري نيز از جسم و روان خود انجام مي دهند كه در نهايت به سلامت روحي و رواني آنها منتج مي شود. به عنوان مثال در دين مبين اسلام آن گونه به سلامت روحي و رواني مومنان پرداخته شده است كه تعجب بسياري از صاحب نظران پزشكي را بر انگيخته است. به عنوان مثال دين اسلام به موضوع طهارت جسم و روان آنقدر حساس و ريز بين است كه نمونه آن را در كمتر دين و يا مكتبي مي بينيم. البته در اين ميان هم مطالعات زيادي انجام شده كه صراحتا تاثير معنويت را بر سلامت آشكار مي سازد . به طور كلي در خصوص تاريخچه بررسي تاثير سلامت و معنويت بايد دانست در دهه 1990 با انجام مطالعاتي گسترده و شديد درباره اين موضوع، نقش ايمان در سلامت انسان در ميان دانشمندان اعتبار بيشتري پيدا كرد. در اين دوره زماني بسياري از دانشمندان بر روي تاثيرات درماني دعا مطالعه كرده و اين تاثيرات را ارزيابي كرده اند.به طور كلي، اين مطالعات نشان
    مي دهد افرادي كه به صورت منظم و مرتب دعا و يا عبادت مي كنند كمتر به بيماري مبتلامي شوند و در صورت ابتلابه بيماري سريعتر از ديگر افراد بهبود پيدا مي كنند. نكته شگفت انگيز اينجا است كه دعا كردن نه تنها بر روي سلامت خود فرد تاثير گذار است، بلكه براي افرادي كه ديگران براي آنها دعا كرده اند نيز مفيد است.دهها مطالعه نشان داده اند معنويت، از دعاي معمولي گرفته تامراقبه و حضور در مراسم مذهبي چنان تاثيري بر روي سلامت انسانها دارد كه علم تا كنون موفق به توضيح كامل آن نشده است. در ميان ديگر تاثيرات اين پديده معنوي مي توان به افزايش اميد به زندگي، افزايش قدرت ايمني بدن، بهبود يافتن واكنش بدن در برابر فشارهاي روحي، بهبود يافتن افسردگي و كمك به بيماران در بهبود از بيماري هاي شديد از قبيل سرطان، بيماري هاي قلبي عروقي و ديگر بيماري ها اشاره كرد.از سوي ديگر محققان دانشگاه «گلومورگان» ولز مي گويند مراكز خدمات درماني همواره در تعيين سياستها و درمانهاي خود معنويت را در نظر مي گيرند. به گفته اين محققان جنبه معنوي زندگي بيماران در بهبود آنها از بيماري نقش بسيار مهمي به عهده دارد، نقشي كه بايد در آموزشهاي پرستاري به آن توجه ويژه اي شود.
     بر اساس نتايج مطالعه اي ديگر كه توسط محققان دانشگاه ماساچوست آمريكا انجام گرفته است، گرايش انسانها به سوي دعا براي سلامتي شان افزايش پيدا كرده است. با اينكه هنوز دليل اين افزايش تمايل به سوي دعا مشخص نشده، اما محققان باور دارند افزايش آگاهي جمعي درباره قدرت دعا و عبادت بر روي سلامت مي تواند يكي از عوامل اين افزايش گرايش باشد.بسياري از انسانها عبادت را جايگزيني براي درمانهاي رايج پزشكي مي دانند و بر اساس مطالعات انجام شده عبادت مي تواند درك فرد را نسبت به سلامت جسمي و ذهني اش افزايش داده و در كنترل فشارهاي روحي موثر واقع شود. آگاهي از اعتقاد بيمار به معنويت و داشتن عقايد مذهبي نيز مي تواند به پزشكان در بهبود روند درماني بيمار كمك كند.همچنين به گفته دانشمندان پس از آسيب هاي مغزي، عملكرد عادي مغز دچار اختلال مي شود و اين اختلال مي تواند منجر به بروز بيماري هاي جدي فيزيكي و جسماني شود كه اين بيماري ها نيز بر روي روند بهبود كلي فرد تاثير منفي دارند. اما مطالعاتي كه به تازگي انجام گرفته نشان مي دهد مذهبي و معنوي بودن مي تواند در بهبود يافتن سريعتر از اين آسيبهاي مغزي تاثير قابل توجهي داشته باشد.
    در واقع بايد دانست بدن ما از جسم، روح و روان تشكيل شده كه همگي با هم ارتباط دارند و سلامت يا بيماري هريك از اين اجزا روي جزئي ديگر اثر مي گذارد؛ سلامت معنوي بعد روحي سلامت است. امام محمد غزالي در كتاب احيا مي نويسد: هر عضوي از بدن ما وظيفه اي دارد كه وقتي آن را خوب انجام ندهد يعني بيمار شده است؛ وظيفه روح يا قلب معنوي هم شناخت خالق و ارتباط با اوست. بسياري از تحقيقات نشان مي دهند كه چيزهايي مثل باورهاي مثبت، احساس آسايش و قدرتي كه از پايبندي به مذهب به دست مي آيد، تمركز حواس و دعا كردن مي توانند بر احساس سلامت انسان و بهبود زودتر بيماريها تاثير مثبت داشته باشند.
    معنويت باعث مي شود كه افراد احساس بهتري داشته باشند و در نتيجه قدرت بيشتري براي مقابله با بيماري ها به دست خواهيد آورد و همين امر حتي اگر بيماري شما را شفا ندهد سبب بهتر شدن شما مي شود يا به شما كمك مي كند بهتر با اين بيماري كنار بياييد. مركز ملي طب سنتي و طب جايگزين در آمريكا در مورد تاثير دعا كردن بر سلامت خود فرد و اطرافيان، بيش از13هزار نفر را مورد بررسي قرار داده و دريافته است: 54 درصد از آمريكاييها براي افزايش سلامتشان از دعا كردن كمك مي گيرند و 52 درصد آنها از ديگران مي خواهند كه براي سلامت آنها دعا كنند.