پایگاه اطلاع رسانی پرستاری

مصاحبه از نظر تعداد:

-         2 نفری: مصاحبه فردی

-         بیش از 2 نفر: مصاحبه گروهی

مصاحبه از نظر روش:

-         ساختار مند

-         نیمه باز

-         باز

مصاحبه با کاربرد در تحقیقات:

-         مصاحبه کمی

-         مصاحبه کیفی

هدف مصاحبه کیفی :

-         به منظور پیدا کردن تفکرات دیگران، داستان ها و قصه افراد راجع به یک پدیده خاص

-         برای درک بهتر پدیده های غیر قابل مشاهده( پدیده های ذهنی قابل رویت نیست)

-         دستیابی به افکار عمیق و احساسات عمیق درباره یک پدیده، نه آن چیزی که ظاهرا درباره آن به ما می گویند.

-         درک اینکه یک پدیده برای هر فرد چه معنایی دارد.

-         فهم و تعریف اینکه فرد از چه زبانی برای شرح دادن یک پدیده استفاده می کند.

-         در مصاحبه تحقیق کیفی، به دنبال زبان جسمی نهفته در پشت بیان افراد هستیم.

چرا در تحقیق کیفی از مصاحبه استفاده می شود؟

-         تا از سایر منابع داده ها اطلاعات بیشتری جذب کنیم.

-         پی بردن به رمز و رموز در ارتباطات افراد

مصاحبه ساختاردار: مصاحبه بسته در تحقیق کیفی به کار نمی رود( مثال: 10 سوال داریم، همه سوالات را به ترتیب از فرد شرکت کننده می پرسیم).

مصاحبه نیمه ساختار: ما دارای راهنمایی برای مصاحبه هستیم، از جملات واحدی در مصاحبه استفاده نمی کنیم، ترتیب پرسیدن سوالات در مصاحبه ثابت نیست و سوال بعدی مصاحبه از دل گفته های قبلی شرکت کننده بدست خواهد آمد.

مصاحبه بی ساختار: سوالی در این مصاحبه از قبل طرح نشده است، فقطTopic مشخص است.

مصاحبه ساختار دار:

-         سوالات ثابت است.

-         ما نمی توانیم از سوالات عدول کنیم.

-         مرتبط با پاسخ است، نه سوال

مصاحبه نیمه ساختار:

-         سوالات فیکسی وجود ندارد( یک مفهوم را می توان با عبارات مختلفی از افراد مختلف پرسید مانند: ازدواج کردی؟ متاهل هستی؟ زن گرفتی یا شوهر کردی؟ß همه اینها به یک سوال جواب می دهند ولی عبارات آنها متفاوت است)

-         یک سری سوالات وجود دارد، اما بسته به نوع شرکت کننده و ویژگی های وی تغییر نماید، می شود سوالات کم و زیاد شود، و عبارات را بر حسب سطح سواد فرد مصاحبه شونده تغییر داد.

مصاحبه باز:

-         مصاحبه با مجموعه ایی از Topic  ها هدایت می شود.Topic هایی که فکر می کنیم، مرتبط با پدیده ما هستند( سوال راجعه به احساسات بیمار پس از عمل جراحی، سوال درباره وضعیت اقتصادی بیمار).

-         هیچ چیز واضح و مشخصی نداریم.

سوالات مصاحبه بر حسب اطلاعات بدست آمده:

-         Introducuting Q ß به منظور ورود به مصاحبه

-         Follow up Q ß به منظور پیگری مصاحبه

-         Probing Q ß سوالات اکتشافی به منظور باز کردن جزئیات بیشتر یک موضوع

-         Specify Q ß سوالات ویژه

-         Direct Q ßسوالات مستقیم

-         Indirect Q ß سوالات غیر مستقیم

سوالات مصاحبه بر اساس محتوای سوال:

-         سوالات مبتنی بر عقاید

-         سوالات مبتنی بر باورها

-         سوالات مبتنی بر احساسات

-         سوالات مبتنی ر تجارب

-         سوالات مبتنی بر دیده ها و شنیده ها

نکاتی که برای یک مصاحبه بهتر است که مد نظر قرار گیرد:

-         برای جلب اعتماد شرکت کننده بهتر است، قبل از آغاز مصاحبه یک گفتگوی صمیمی، معرفی فرد محقق، شروع گردد. گپ های عادی و سوالاتی که با عث می شود ارتباط بیشتری با فرد برقرار کنیم.

-         برای ورود به مصاحبه، معمولا با سوالات کلی شروع می شود و با استفاده از پاسخ سوالات کلی، مصاحبه ریزتر می شود و تحت سوالات پیگیری و اکتشافی دنبال می شود.

-         منظور از سوالات مستقیم، سوالاتی است که مستقیما راجع به پدیده می پرسد( مثال: مفهوم قدرت در پرستاری به نظر شما چیست؟)

-         منظور از سوالات غیر مستقیم، سوالاتی است که مفاهیم مضمون مورد نظر محقق را قدم به قدم دنبال می کند تا به درک مفهوم از جانب مصاحبه شونده برسد( مثال: شما به کارتون به عنوان یک پرستار چقدر تسلط دارید؟ محقق می خواهد با پرسیدن این سوال بفهمد که مفهوم قدرت در دیدگاه فرد چیست؟).

هنر یک مصاحبه کیفی: در دزست سوال کردن و تفسیر صحیح داده های بدست آمده است.

آمادگی برای یک مصاحبه:

-         بدانیم هدف ما چیست؟ هدف ما از مصاحبه کردن چیست؟

-         سوال پزوهش چیست؟(سوال پژوهش همانند یک چراغ است که برای ادامه مسیر به هدایت ما کمک خواهد نمود).

-         راجع به سوالات چه می دانید؟ßاین سوالات چیزی را در ذهن شما دارد؟ هدفی از طراحی این سوال دارید؟

-         راجع به سوالات و پاسخ های احتمالی که می زنند و آنچه که پاسخ خواهند گفت، آگاهی دارید؟

-         در مصاحبه چه چیزی رو می خواهید بدست آورید؟ دنبال کدوم تم هستید؟ دنبال کدوم Topic هستید؟

احتیاجات مصاحبه:

-         چطور شروع کنیم، چطور ادامه دهیم، تا کجا برسیم کفایت خواهد نمود؟

-         اطمینان از آماده بودن وسایل برای مصاحبه

-         جلب اعتماد مصاحبه شونده ها (بسیاری از مردم نمی دانند، محقق برای چه مصاحبه می کند، آنها ممکن است احساس شک و تردید و استرس کنند وقتی نگرش آنها را جویا می شویم. امکان دارد، برخی سوالات حاشیه امن فرد را کم کند، پس احتمال اینکه خطر احتمالی برای فرد ایجاد کند، در پاسخ شاید شک و تردید داشته باشد).

-         مصاحبه شونده تجربه داشته باشد و علاقمند به گفتگو باشد.

نکات مهم:

-         پرهیز از سوالات 2 جوابی: بچه ات را دوست داری؟ سوال درستßنظرت راجع به بچه ها چیه؟

-         سوالاتی که بله، خیر باشند مناسب مصاحبه نمی باشند: شغلت رو دوست داری؟ سوال درستß نظرت راجع به شغلت چیه؟

-         وقتی مسائلی هست که ورود به آن در فرهنگ ممنوع است، بهتر است بجای مصاحبه فردی از فوکوس گروپ استفاده گردد ( برای مثال: در افرادی که تجربه rape داشته اند، زمانیکه فردی همانند خود را می بینند که تجربه همانند وی داشته، راغب تر خواهند بود تا درباره خود نیز صحبت نمایند).

-         زمانیکه مصاحبه شونده به عمق داده ها وارد نمی شود، اشکال از مصاحبه کننده است، هنوز جلب اعتماد نکرده است.

-         کنکاش سوالات از خود سوالات هم مهم تر هستند، زیرا با کنکاش است که به جزئیات بیشتری از مطالب دست می یابیم.

-         کنکاش باید بر اساس پاسخ مصاحبه شونده باشد، از پاسخ مصاحبه شونده است که سوال بعدی مصاحبه گر استخراج خواهد شد.

-         سعی شود از سوال اصلی پژوهش خارج نشویم.

چینش بحث ارتباطی:

-         ارتباط در زمان، مکان، محیط، تزئینات محیط، نحوه یادداشت برداری، نور، ظاهر مصاحبه شونده، باید در فرآیند مصاحبه در نظر گرفته شود.

-         نحوه نشستن با زاویه 90 درجه باشد و نحوه نشستن رو به رو حالت محاکمه پیدا می کند.

-         نحوه یادداشت برداری: نباید چیز هایی که ما خوشمان می آید نوشته شود، همه آن چیزی را که فرد مصاحبه شونده می گوید باید نوشته شود.

-         مصاحبه شونده باید راحت باشد، گرسنه، تشنه، تحت فشار و استرس نباشد.

تکنیک ارتباطی مصاحبه:

-         آگاهی دادن: سعی کنیم فرد را با اسم صدا کنیم، طوری که فرد حس کند وی را می شناسم و با وی غریبه نیستیم.

-         گشایش سخن بطور وسیع: سوال کلی بپرسیم.( معمولا در محل کار چه کارهایی می کنید؟)

-         شنونده بودن: از مهم ترین مهارتهای یک مصاحبه کننده، شنونده خوب بودن است.

-         حمایت کردن: تکنیک غیر کلامی در کنار بیمار بودن و احساس گوش دادن که خود برای فرد نوعی حمایت تلقی می شود.

-         سکوت: گاهی در حین فرآیند مصاحبه سکوت نیز لازم است، مخصوصا زمانیکه خود فرد مصاحبه شونده نیز سکوت کرده است، شاید در حال فکر کردن و جمع بندی مطالبی است که در ذهن دارد.

-         ایجاد همدلی

-         جلب اعتماد: بیان لین مطلب به فرد مصاحبه شونده که: حرف های شما محرمانه باقی می ماند، این مطلب جنبه درسی دارد و ...

-         شفاف سازی: منظورتان چیست؟ بیشتر توضیح می دهید...

-         مشاهده کردن:در مصاحبه اول خود فرد برای ما مهم است، خود فرد است که برای ما از تجربه چیزی سخن خواهد گفت (مثل اینکه امروز کشتی هات غرض شده، امروز حالت خوبه، سرحال به نظر نمی رسی....).

-         احترام و پذیرش: که با شنونده خوبی بودن مشخص می شود.

-         صبور بودن: عدم صبر منجر به قطع ارتباط می گردد.

-         نگاه کردن: ارتباط چشمی نشاندهنده تجوه فرد محقق خواهد بود.

-         طبیعی بودن: خودمان باشیم تظاهر به چیزی نکنیم.

گوش دادن: افراد را بشنویم و درک کنیم، آدم ها گوش می خواهند، دهان نمی خواهند.

شنونده خوب بودن: ساکت بمانید، ارتباط چشمی خوبی برقرار نمائید، موقع شنیدن کار دیگری انجام ندهید، احساسات را از فرآیند مصاحبه جدا کنید، احترام را منتقل کنیم.

-         در علم ارتباطات، بیش از 70 درصد اطلاعات به صورت غیر کلامی منتقل شود.

-         مکث ها، عطسه ها، سرفه هاف گریه ها بسیار مهم است. لحن بیان جزء non verbal محسوب می شود.

-         به یاد داشته باشیم که ، لحن، نحوه ادای کلام است و جزء رفتار خاص محسوب نمی شود، رفتار خاص شامل جویده جویده حرف زدن، تیک داشتن و ... می باشد.

اشتباهات رایج در مصاحبه:

-         استفاده از سوالات طولانی

-         پرسیدن سوالات پیچیده: سوالی که 7- 8 وجه داشته باشد، چند مطلب در یک سوال گنجانده شده باشد.

-         پرسیدن سوالات بله خیر و یا پاسخ کوتاه

-         پرسیدن سوالات کلی و مبهم و عمومی و غیر شفاف

-         پرسیدن سوالات تلقینی و راهنمایی: به نظر شما پرتقال سرماخوردگی را بهتر می کند.

نکات مهم:

-         گوش دهید

-         نت بردارید

-         کنکاش کنید

-         سوالاتی بپرسید که به منظور پیگیری پاسخ های قبلی مصاحبه شونده باشد.

-         افراد چیزی را می گویند که برایشان مهم است.

-         وقتی می پرسیم، نظر شما راجع به زندگی چیست؟ شاید سوال کلی باشد و ابعاد مختلفی در زندگی مطرح باشد اما فرد آن چیزی را بازگو می کند که برایش مهم است. چیز هایی که برای وی معنادارد می گوید. شاید گفته های مصاحبه شونده برای ما مهم تلقی نشود اما برای مصاحبه شونده مهم بوده که آن را بیان کرده است، آن چیزی که مصاحبه شونده می گوید باید نوشته شود نه عقاید و انتظارات از پیش ساخته شده ما.

-         مصاحبه مهارتی است که نیاز به تجربه و کاردانی دارد.

-         اصل اساسی در مطالعه کیفی: برملا کردن داستان و بستر زندگی افراد است.

جهت گیری سوالات در مصاحبه فنومنولوژی:

-         بررسی زمینه تجربه مشارکت کنندگان، دانش و آگاهی و نظرات و دیگاه آنها را نباید بپرسیم.

-         سوال باز باشدف مصاحبه شونده اجازه داشته باشد، تجربه خود را آنگونه که وجود دارد بیان نماید( سوال ساختاردار ندهید).

-         مشارکت کننده تشویق شود چیزی که معنی تجربه است فرد بتواند بازگو کند.

-         بهترین متد برای فنومنولوژی، مصاحبه است، موقعیتی را فراهم می کنیم،  Probing صورت گیرد.توصیفات شرکت کننده از موقعیتی که تجربه می کند.(سوالات Probing از قبل تعیین نمی شود، بر اساس پاسخ قبلی فرد ایجاد می شود: خوب حست چی بود؟ خوب باز چیکار کردی؟).

-         محقق معنی دهنده تجربه است و شرکت کننده تولید کننده تجربه

-         محقق در فنومنولوژی باید ذهنیت قبلی، دانش قبلی خود را در داده ها ادغام کند.در مصاحبه ذهنیت خود را القا نکنیم، جهت دهنده نپرسیم.

جهت گیری سوالات در مصاحبه گراندد تئوری:

فلسفه گراندد تئوری بر تعامل گرایی استوار است. معنای آن چیزی که ما به دنبال آن هستیم از تعامل افراد بدست می آیدنه از درک و ادراک فرد از پدیده.

-         آنالیز در گراندد تئوری، تابع سوالاتی است که ما می پرسیم.

-         در گرانند تئوری زمانی که با انجام مصاحبه های اولیه، داده های اولیه صورت گرفت، یک سری مطالب فرموله می شوند، در این مرحله به یک نتیجه می رسیم که بقیه مصاحبه ها را با چه هدفی، در کجا و با چه فردی و با چه رویکردی و با چه محتوایی بپرسیم.

-         در مصاحبه گراندد تئوری تمرکز بر Interaction  ها می باشد نه بر Inception  ها

-         باید توجه داشته باشیم، وقتی سوال Open می پرسیم، سوال بعدی حتما باید از Probing  پاسخ فرد بدست آید.

-         سوالات نباید، بایدها را بپرسد

مثال: بیمار می گوید: پزشک با من خوب برخورد نکرد.

        پرسیدن سوال غلط: به نظر شما پزشک خوب از نظر شما باید چطور باشد؟

-         سوال باید هست ها را بسنجد.

-         در گراندد تئوری نحوه مواجه فرد با یک پدیده و موقعیت مهم است. در گراندد درک فرد از یک تجربه مد نظر ما نیست، اینکه چطور به این فرآیند Action رسیده مهمه. ( اگر مریضی بگوید: پزشک باید به حرفهام گوش بده، یعنی مصاحبه شوند به سمت باید ها رفته، سوال بعدی ما : خوب چی شد که این طوری فکر کردی، این سوال بیمار را به سمت تجربه خود پیش می برد)

-         وقتی مریض می گوید: دکتر که هیچی اصلا خبر منو نمی گیرهßتفسیر این متن یعنی: عدم توجه پزشکß یعنی تعامل پزشک با بیمار مشکل داردßاین مشکل تعاملی چیست؟ßچرا پزشک اینطور برخورد می کند/ چرا بیمار چنین برداشتی داشته استßمعیاری برای طراحی سوال بعدی برای گرفتن داده بیشتر

نکات مهم :

-         باید توجه داشته باشیم، سوالاتی رو که در مصاحبه می پرسیم،Topic هایی رو که ما به دنبال آن بودیم رو دنبال کرده یا نه؟

-         در مصاحبه گاهی به موضوعی می رسیم که ربطی به سوال اصلی پژوهش ما نداره و مصاحبه شونده کلی درباره اون صحبت می کنه، باید اجازه دهیم تا فرد خود را تخلیه کند تا حدی اما به خاطر داشته باشیم که موضوعی در بین گفته های وی پیدا کنیم و مصاحبه شونده را با پرسیدن سوالی به خط اصلی برگردانیم.

-         باید از این شاخه به آن شاخه شدن در مصاحبه ها دقتع شود زیرا نشاندهنده این مطلب خواهد بود که مصاحبه کننده طرح اولیه خوبی برای مصاحبه خود نداشته است.

-         گاهی اوقات مصاحبه کننده در طی پژوهش حس می کند، Topic انتخاب شده اشتباه است و مصاحبه شونده به موضوع مهمی اشاره کرده است که محقق متوجه آن نبوده است، مطلب ذکر شده نیز باید در Topic  های جدید محقق گنجانده شود.

-         گاهی اوقات در طی فرآیند مصاحبه، مصاحبه شونده به همه Topic هایی که مد نظر ما است اشاره نمی کند، نباید فرد محقق به هر قیمتی و با هر ترفندی جواب های دلخواه خود را از مصاحبه شونده بگیرد، هر آنچه که از نظر مصاحبه شونده مهم باشد توسط وی بیان خواهد شد. یک مصاحبه مثل توری است که همه ماهیها با هم در تور نمی افتند.

-         به یاد داشته باشیم در طی فرآیند مصاحبه و پس از آن استخراج واحد های معنادار از گفته های فرد، تناه جنبه های منفی و مشکلات مورد تاکید ما نباشد، باید جنبه های مثبت و جنبه های یک مفهوم یا فرآیند با هم در نظر گرفته شود.

-          به یاد داشته باشیم که در  گراندد تئوری Data Saturation مهم نیست، بلکه Development Theory معیاری برای ادامه نمونه گیری می باشد.