درمان نازایی
نازايي به علت فاكتور مردانه
ارجاع به اورولوژيست
درمان طبي ( درمان عفونت ، درمان اختلالات تيروئيد ، درمان با كوميفن سيترات در موارد ايديوپاتيك )
درمان جراحي ( واريكوسل )
تلقيح مصنوعي
روشهاي فن آوري كمك باروري ART
واريكوسل
اتساع غير طبيعي وريدها داخل طناب اسپرماتيك
تقريبا همواره سمت چپ
واريكوسل با كاهش حجم بيضه ، اختلال كيفيت مايع مني و كاهش غلظت تستوسترون همراه است.
ترميم واريكوسل با قطع كردن وريد اسپرماتيك داخلي انجام مي شود.
ميزان حاملگي به مقدار قابل توجهي بعد از عمل افزايش مي يابد.
تلقيح مايع مني
جاگذاري كامل مايع مني يا اسپرم عمل آوري شده در داخل مجراي تناسلي زنانه
تلقيح مايع مني به داخل رحم ( ( IUI در بين تمام روشهاي تلقيح بيشترين استفاده را دارد.
IUI براي درمان ناباروري به علت فاكتور مردانه و ناباروري غير قابل توجيه استفاده مي شود.
درمطالعات نشان داده شده كه ميزان حاملگي وابسته به كل تعداد اسپرمهاي متحرك است. ميزان بهينه حاملگي با تعداد كل اسپرم متحرك در حد بيشتر يا مساوي 5 ميليون عدد حاصل مي شود.در صورت اسپرم كمتر ازپانصد هزار يا سه دوره درمان ناموفق IUI باروري به روش ICSI پيشنهاد مي شود.
IUI
امروزه از IUI به عنوان روش كمكي استاندارد در تمام درمانهاي سوپراوولاسيون استفاده مي شود.
از تركيب كلوميفن با IUI و گنادو تروپين با IUI استفاده مي شود ودر صورت عدم موفقيت بعد از سه سيكل باروري آزمايشگاهي توصيه مي شود.
براي دستيابي به نتايج بهينه بهتر است از دو بار IUI ، 12 ساعت و 34 ساعت بعد از تخمك گذاري با hCG استفاده كرد.
آزواسپرمي ( فقدان اسپرم در مايع مني )
آزواسپرمي قبل از بيضه اي ( اختلالات محور هيپوتالاموس وهيپوفيز) كه براي درمان مي توان از GnRH ضرباني يا hMG وhCG استفاده كرد.
آزواسپرمي بيضه اي (نارسايي اوليه گناد) كه درمان هورموني كنترا انديكه است. درمان با تمركز بر استخراج اسپرم با جراحي ولقاح بعدي با اووسيت از طريق ICSI است.(ICSI يعني تزريق داخل سيتوپلاسمي اسپرم )
آزواسپرمي بعد از بيضه اي كه مي توان براي درمان از جراحي ميكروسكوپي يا ICSI استفاده كرد.
و درنهايت مي توان از تلقيح مايع مني اهدايي استفاده كرد.
القاي تخمك گذاري
در يك زوج بدون مشكل احتمال حاملگي در هر سيكل فقط 20 تا25% است.
هدف از القاي تخمك گذاري آزاد شدن تخمك در زناني است كه تخمك آزاد نمي كنند .
كلوميفن سيترات به عنوان اولين اقدام درماني براي القاي تخمك گذاري است. با كلوميفن 80 تا85% زنان درمان شده تخمك گذاري مي كنند و 40% حامله مي شوندو اكثر حاملگيها در طي 6 ماه اول درمان ايجاد مي شود..
كاهش وزن بيماردربيماران چاق بسيار كمك كننده است.
درمان با كلوميفن سيترات
يك استروژن صناعي ضعيف است.
فعاليت آنتاگونيستهاي استروژن را تقليد مي كند. يعني مدت طولاني به گيرنده هاي استروژن در هيپوتالاموس متصل مي شود وآنها را مهار مي كند و كارآيي قوس فيدبك طبيعي استروژن را در تخمدان- هيپوتالاموس كاهش مي دهد.
در نتيجه دامنه ضربانهاي GnRH افزايش مي يابد و منجر به افزايش گنادوتروپينها وتكامل فوليكول مي شود.
متاسفانه آثار آنتي استروژني كلوميفن در هرسطحي از اندومتر يا سرويكس ممكن است اثر نامطلوبي بر باروري داشته باشد.
ميزان حاملگي چند قلويي 5 تا 8 % است.
روش استفاده از كلوميفن سيترات
دارو به صورت قرصهاي 50 ميلي گرمي عرضه مي شود. و دوز شروع معمولا 50 ميلي گرم در روز است. درمان از روز پنجم قاعدگي شروع مي شود و تا روز نهم ادامه داده مي شود.
( شروع درمان از روز 2 تا 6 پيشنهاد شده است.)
اگر تخمك گذاري با اين دوز اوليه ايجاد نشود در هر سيكل 50 ميلي گرم اضافه مي شود.
( حداكثر دوز از 100 تا 250 ميلي گرم مطرح شده است.)
تخمك گذاري 5 تا 10 روز بعد از آخرين روز درمان ايجاد مي شود. نزديكي يك روز در ميان به مدت يك هفته از يك تا دو روز قبل از زمان پيش بيني شده تخمك گذاري آغاز مي شود.
براي بررسي تخمك گذاري مي توان از كيت خانگي LH استفاده كرد يا با سونوگرافي پايش كرد . در صورت وجود فوليكول غالب مي توان براي آزاد شدن فوليكول از آمپول hCG به ميزان 10000 واحد داخل عضلاني استفاده كرد.
تعداد دفعات درمان با كلوميفن وتخمك گذاري نبايد متجاوز از 6 سيكل باشد.
در صورت وجود اختلالات بينايي بايد كلوميفن قطع شود.
در صورت عدم موفقيت مي توان از داروهاي حساس كننده به انسولين و دوز كم دگزامتازون ( 0/5ميلي گرم در روز ) استفاده كرد.
همچنين درمان جراحي به صورت دياترمي لاپاروسكوپيك تخمدان يا رزكسيون گوه اي تخمدان توصيه مي شود.
و در نهايت درمان با گنادوتروپين مي تواند مفيد باشد.
عوامل حساس كننده به انسولين ( متفورمين )
براي شروع متفورمين عملكرد طبيعي كبدي وكليوي بايد تاييد شود. ( چون از عوارض نادر متفورمين اسيدوز لاكتيك در موارد اختلال كليوي است )
به علت عوارض گوارشي بادوز كمتر شروع مي شود:
500 ميلي گرم يك بار در روز همراه با صبحانه به مدت 4 روز ، سپس 500 ميلي گرم دو بار در روزهمراه با صبحانه و شام براي 4 روز ، بعد از آن ميتوان دارو را تا 1000 ميلي گرم دو بار در روز افزايش داد.
سپس مي توان كلوميفن را به اين رژيم اضافه كرد.
معمولا به محض اثبات حاملگي متفورمين قطع مي شود.
درمان ساير اختلالات توام با عدم تخمك گذاري
هيپرپرولاكتينمي ( بروموكريپتين ، كابرگولين )
در مواردي مانند بي اشتهايي عصبي ، ورزش حرفه اي وسوء تغذيه در اثر اختلال عملكرد هيپوتالاموس نازايي ايجاد مي شود. در اين موارد افزايش وزن بيمار بسيار كمك كننده است.
در صورت نارسايي مادرزادي هيپوتالاموس درمان با GnRH ضرباني كمك كننده است.
در صورت اختلال هيپوفيز درمان با گنادوتروپين توصيه مي شود.
در صورت وجود اختلال تيروئيد بايد درمان لازم تجويز شود.
درمان ناباروري با علت لوله اي
كلا از نوع اعمال جراحي هستند :
اصلاح بيماري اطراف آدنكسي
اصلاح بيماري لوله اي پروگزيمال وديستال يا مركب
اصلاح اختلالات ياتروژنيك لوله مانند عقيم سازي لوله اي
با توجه به افزايش روز افزون موفقيت روشهاي باروري آزمايشگاهي استفاده از روشهاي جراحي محدود تر مي شود.
اختلالات رحمي و نقص مرحله لوتئال
در مورد ميومها ميومكتومي ودر صورت لزوم سوپر اوولاسيون همراه با IUI توصيه مي شود.
در موارد چسبندگيهاي داخل رحمي (آشرمن) مي توان از كورتاژ يا رزكسيون هيستروسكوپيك و قراردادن كاتتر فولي يا IUD به مدت يك هفته داخل رحم و استفاده از استروژن براي بازسازي اندومتر استفاده كرد.
در صورت تشخيص نقص مرحله لوتئال بايد از پروژسترون واژينال يا داخل عضلاني ( 50 تا 100 ميلي گرم در روز ) از روز سوم بعد ازاثبات ترشح ناگهاني LH استفاده شود و تا اولين روز سيكل بعدي يا در صورت حاملگي تا 8 – 10 هفته ادامه داده شود.
انديكاسيونهاي درمان با گنادوتروپين
جهت القاي تخمك گذاري در موارد مقاوم به متفورمين و كلوميفن
القاي تخمك گذاري در موارد هيپوگناديسم هيپوگنادوتروپيك
براي درمان ناباروري توجيه نشده به صورت سوپراوولاسيون با IUI
براي تحريك تخمك گذاري در IVF و ICSI
در موارد نارسايي تخمدان كنتراانديكه است.
درمان با گنادوتروپينها
اولين فرآورده hMG بود كه تركيبي از FSH و LH است (75 واحد از هر كدام ) كه از ادرار زنان يائسه بدست مي آيد.
امروزه FSH خالص و نوتركيب نيز در بازار موجود است.
hCG كه براي تحريك تخمك گذاري استفاده مي شود.
درمان با يك تا يك ونيم آمپول در روز 2 يا 3 سيكل شروع مي شود. در سنين بالاتر مي توان از دوز بالاتر استفاده كرد.
پايش وتعديل دوز
قبل از شروع سيكل بايد سونوگرافي پايه واژينال انجام شود.
براي ارزيابي اندازه ، تعداد و كيفيت فوليكول هر يك تا سه روز سونوگرافي واژينال انجام مي شود.رشد معمول فوليكولها يك تا دو ميلي متر در روز است و حد مطلوب 18-19 ميلي متر است. كه در اين زمان hCG تزريق مي شود.
روز 6 يا 7 استراديول سرم اندازه گيري مي شود وميزان استراديول 150-250 پيكو گرم در ميلي ليتر به ازاي هر فوليكول غالب ديده مي شود و هر 24 ساعت دو برابر مي شود. در صورت استراديول بالاي 1500-2000 بايد درمان متوقف شود.
هر 3 تا 4 روز دوز گنادوتروپين يك تا دو آمپول اضافه مي شود.حداكثر دوز آمپول 6 تا 8 آمپول در روز است.
روشهاي فن آوري كمك باروري
IVF : گرفتن اووسيت ، باروري آزمايشگاهي و انتقال رويان به داخل رحم از طريق سرويكس
GIFT : انتقال داخل لوله اي گامت ( قرار دادن اووسيت و اسپرم داخل لوله فالوپ )
ZIFT : انتقال ذاخل لوله اي زيگوت
ICSI : تزريق داخل سيتوپلاسمي اسپرم
ارجاع به اورولوژيست
درمان طبي ( درمان عفونت ، درمان اختلالات تيروئيد ، درمان با كوميفن سيترات در موارد ايديوپاتيك )
درمان جراحي ( واريكوسل )
تلقيح مصنوعي
روشهاي فن آوري كمك باروري ART
واريكوسل
اتساع غير طبيعي وريدها داخل طناب اسپرماتيك
تقريبا همواره سمت چپ
واريكوسل با كاهش حجم بيضه ، اختلال كيفيت مايع مني و كاهش غلظت تستوسترون همراه است.
ترميم واريكوسل با قطع كردن وريد اسپرماتيك داخلي انجام مي شود.
ميزان حاملگي به مقدار قابل توجهي بعد از عمل افزايش مي يابد.
تلقيح مايع مني
جاگذاري كامل مايع مني يا اسپرم عمل آوري شده در داخل مجراي تناسلي زنانه
تلقيح مايع مني به داخل رحم ( ( IUI در بين تمام روشهاي تلقيح بيشترين استفاده را دارد.
IUI براي درمان ناباروري به علت فاكتور مردانه و ناباروري غير قابل توجيه استفاده مي شود.
درمطالعات نشان داده شده كه ميزان حاملگي وابسته به كل تعداد اسپرمهاي متحرك است. ميزان بهينه حاملگي با تعداد كل اسپرم متحرك در حد بيشتر يا مساوي 5 ميليون عدد حاصل مي شود.در صورت اسپرم كمتر ازپانصد هزار يا سه دوره درمان ناموفق IUI باروري به روش ICSI پيشنهاد مي شود.
IUI
امروزه از IUI به عنوان روش كمكي استاندارد در تمام درمانهاي سوپراوولاسيون استفاده مي شود.
از تركيب كلوميفن با IUI و گنادو تروپين با IUI استفاده مي شود ودر صورت عدم موفقيت بعد از سه سيكل باروري آزمايشگاهي توصيه مي شود.
براي دستيابي به نتايج بهينه بهتر است از دو بار IUI ، 12 ساعت و 34 ساعت بعد از تخمك گذاري با hCG استفاده كرد.
آزواسپرمي ( فقدان اسپرم در مايع مني )
آزواسپرمي قبل از بيضه اي ( اختلالات محور هيپوتالاموس وهيپوفيز) كه براي درمان مي توان از GnRH ضرباني يا hMG وhCG استفاده كرد.
آزواسپرمي بيضه اي (نارسايي اوليه گناد) كه درمان هورموني كنترا انديكه است. درمان با تمركز بر استخراج اسپرم با جراحي ولقاح بعدي با اووسيت از طريق ICSI است.(ICSI يعني تزريق داخل سيتوپلاسمي اسپرم )
آزواسپرمي بعد از بيضه اي كه مي توان براي درمان از جراحي ميكروسكوپي يا ICSI استفاده كرد.
و درنهايت مي توان از تلقيح مايع مني اهدايي استفاده كرد.
القاي تخمك گذاري
در يك زوج بدون مشكل احتمال حاملگي در هر سيكل فقط 20 تا25% است.
هدف از القاي تخمك گذاري آزاد شدن تخمك در زناني است كه تخمك آزاد نمي كنند .
كلوميفن سيترات به عنوان اولين اقدام درماني براي القاي تخمك گذاري است. با كلوميفن 80 تا85% زنان درمان شده تخمك گذاري مي كنند و 40% حامله مي شوندو اكثر حاملگيها در طي 6 ماه اول درمان ايجاد مي شود..
كاهش وزن بيماردربيماران چاق بسيار كمك كننده است.
درمان با كلوميفن سيترات
يك استروژن صناعي ضعيف است.
فعاليت آنتاگونيستهاي استروژن را تقليد مي كند. يعني مدت طولاني به گيرنده هاي استروژن در هيپوتالاموس متصل مي شود وآنها را مهار مي كند و كارآيي قوس فيدبك طبيعي استروژن را در تخمدان- هيپوتالاموس كاهش مي دهد.
در نتيجه دامنه ضربانهاي GnRH افزايش مي يابد و منجر به افزايش گنادوتروپينها وتكامل فوليكول مي شود.
متاسفانه آثار آنتي استروژني كلوميفن در هرسطحي از اندومتر يا سرويكس ممكن است اثر نامطلوبي بر باروري داشته باشد.
ميزان حاملگي چند قلويي 5 تا 8 % است.
روش استفاده از كلوميفن سيترات
دارو به صورت قرصهاي 50 ميلي گرمي عرضه مي شود. و دوز شروع معمولا 50 ميلي گرم در روز است. درمان از روز پنجم قاعدگي شروع مي شود و تا روز نهم ادامه داده مي شود.
( شروع درمان از روز 2 تا 6 پيشنهاد شده است.)
اگر تخمك گذاري با اين دوز اوليه ايجاد نشود در هر سيكل 50 ميلي گرم اضافه مي شود.
( حداكثر دوز از 100 تا 250 ميلي گرم مطرح شده است.)
تخمك گذاري 5 تا 10 روز بعد از آخرين روز درمان ايجاد مي شود. نزديكي يك روز در ميان به مدت يك هفته از يك تا دو روز قبل از زمان پيش بيني شده تخمك گذاري آغاز مي شود.
براي بررسي تخمك گذاري مي توان از كيت خانگي LH استفاده كرد يا با سونوگرافي پايش كرد . در صورت وجود فوليكول غالب مي توان براي آزاد شدن فوليكول از آمپول hCG به ميزان 10000 واحد داخل عضلاني استفاده كرد.
تعداد دفعات درمان با كلوميفن وتخمك گذاري نبايد متجاوز از 6 سيكل باشد.
در صورت وجود اختلالات بينايي بايد كلوميفن قطع شود.
در صورت عدم موفقيت مي توان از داروهاي حساس كننده به انسولين و دوز كم دگزامتازون ( 0/5ميلي گرم در روز ) استفاده كرد.
همچنين درمان جراحي به صورت دياترمي لاپاروسكوپيك تخمدان يا رزكسيون گوه اي تخمدان توصيه مي شود.
و در نهايت درمان با گنادوتروپين مي تواند مفيد باشد.
عوامل حساس كننده به انسولين ( متفورمين )
براي شروع متفورمين عملكرد طبيعي كبدي وكليوي بايد تاييد شود. ( چون از عوارض نادر متفورمين اسيدوز لاكتيك در موارد اختلال كليوي است )
به علت عوارض گوارشي بادوز كمتر شروع مي شود:
500 ميلي گرم يك بار در روز همراه با صبحانه به مدت 4 روز ، سپس 500 ميلي گرم دو بار در روزهمراه با صبحانه و شام براي 4 روز ، بعد از آن ميتوان دارو را تا 1000 ميلي گرم دو بار در روز افزايش داد.
سپس مي توان كلوميفن را به اين رژيم اضافه كرد.
معمولا به محض اثبات حاملگي متفورمين قطع مي شود.
درمان ساير اختلالات توام با عدم تخمك گذاري
هيپرپرولاكتينمي ( بروموكريپتين ، كابرگولين )
در مواردي مانند بي اشتهايي عصبي ، ورزش حرفه اي وسوء تغذيه در اثر اختلال عملكرد هيپوتالاموس نازايي ايجاد مي شود. در اين موارد افزايش وزن بيمار بسيار كمك كننده است.
در صورت نارسايي مادرزادي هيپوتالاموس درمان با GnRH ضرباني كمك كننده است.
در صورت اختلال هيپوفيز درمان با گنادوتروپين توصيه مي شود.
در صورت وجود اختلال تيروئيد بايد درمان لازم تجويز شود.
درمان ناباروري با علت لوله اي
كلا از نوع اعمال جراحي هستند :
اصلاح بيماري اطراف آدنكسي
اصلاح بيماري لوله اي پروگزيمال وديستال يا مركب
اصلاح اختلالات ياتروژنيك لوله مانند عقيم سازي لوله اي
با توجه به افزايش روز افزون موفقيت روشهاي باروري آزمايشگاهي استفاده از روشهاي جراحي محدود تر مي شود.
اختلالات رحمي و نقص مرحله لوتئال
در مورد ميومها ميومكتومي ودر صورت لزوم سوپر اوولاسيون همراه با IUI توصيه مي شود.
در موارد چسبندگيهاي داخل رحمي (آشرمن) مي توان از كورتاژ يا رزكسيون هيستروسكوپيك و قراردادن كاتتر فولي يا IUD به مدت يك هفته داخل رحم و استفاده از استروژن براي بازسازي اندومتر استفاده كرد.
در صورت تشخيص نقص مرحله لوتئال بايد از پروژسترون واژينال يا داخل عضلاني ( 50 تا 100 ميلي گرم در روز ) از روز سوم بعد ازاثبات ترشح ناگهاني LH استفاده شود و تا اولين روز سيكل بعدي يا در صورت حاملگي تا 8 – 10 هفته ادامه داده شود.
انديكاسيونهاي درمان با گنادوتروپين
جهت القاي تخمك گذاري در موارد مقاوم به متفورمين و كلوميفن
القاي تخمك گذاري در موارد هيپوگناديسم هيپوگنادوتروپيك
براي درمان ناباروري توجيه نشده به صورت سوپراوولاسيون با IUI
براي تحريك تخمك گذاري در IVF و ICSI
در موارد نارسايي تخمدان كنتراانديكه است.
درمان با گنادوتروپينها
اولين فرآورده hMG بود كه تركيبي از FSH و LH است (75 واحد از هر كدام ) كه از ادرار زنان يائسه بدست مي آيد.
امروزه FSH خالص و نوتركيب نيز در بازار موجود است.
hCG كه براي تحريك تخمك گذاري استفاده مي شود.
درمان با يك تا يك ونيم آمپول در روز 2 يا 3 سيكل شروع مي شود. در سنين بالاتر مي توان از دوز بالاتر استفاده كرد.
پايش وتعديل دوز
قبل از شروع سيكل بايد سونوگرافي پايه واژينال انجام شود.
براي ارزيابي اندازه ، تعداد و كيفيت فوليكول هر يك تا سه روز سونوگرافي واژينال انجام مي شود.رشد معمول فوليكولها يك تا دو ميلي متر در روز است و حد مطلوب 18-19 ميلي متر است. كه در اين زمان hCG تزريق مي شود.
روز 6 يا 7 استراديول سرم اندازه گيري مي شود وميزان استراديول 150-250 پيكو گرم در ميلي ليتر به ازاي هر فوليكول غالب ديده مي شود و هر 24 ساعت دو برابر مي شود. در صورت استراديول بالاي 1500-2000 بايد درمان متوقف شود.
هر 3 تا 4 روز دوز گنادوتروپين يك تا دو آمپول اضافه مي شود.حداكثر دوز آمپول 6 تا 8 آمپول در روز است.
روشهاي فن آوري كمك باروري
IVF : گرفتن اووسيت ، باروري آزمايشگاهي و انتقال رويان به داخل رحم از طريق سرويكس
GIFT : انتقال داخل لوله اي گامت ( قرار دادن اووسيت و اسپرم داخل لوله فالوپ )
ZIFT : انتقال ذاخل لوله اي زيگوت
ICSI : تزريق داخل سيتوپلاسمي اسپرم
+ نوشته شده در ۱۳۹۰/۰۹/۲۸ ساعت توسط پرستار
|
پایگاه اطلاع رسانی پرستاری اولین و فعال ترین پایگاه در زمینه اطلاع رسانی پرستاری است با محبت های شما عزیزان و مخاطبان خود که با بازدیدها و جستجوهایتان آن را تبدیل به مرجعی در پرستاری نموده اید آمادگی خود را جهت انتشار اخبار ، مطالب ، تحقیقات و اطلاعیه های شما اعلام می نماید.