پایگاه اطلاع رسانی پرستاری

ساختمان اطاق عمل :

درباره چگونگی طراحی و بنای اطاق عمل نظرات و آراء فراوانی وجود دارد . طرح و بنای اطاق عمل در همه بیمارستانها یکسان نیستند و بی شک بین اطاقهای عمل مختلف ، متناسب با نیازها و امکانات بیمارستان و نوع بیماران مورد پذیرش تفاوتهایی به چشم می خورد . ولی هدف اصلی در تمامی این طرحها افزایش هر چه بیشتر ایمنی بیمار و کارکنان اطاق عمل می باشد اطاقهای عمل باید بگونه ای طراحی و بنا شوند که از سویی انتشار عفونت به داخل حوزه عمل جراحی را مانع شوند واز سوی دیگر سرایت عفونت از این اطاقها به بخشهای دیگر بیمارستان را جلوگیری نمایند .

به طور کلی ساختمان اطاق عمل باید دارای چهار منطقه کاملا" مشخص باشد .

 1 ـ ساختمان اتاق عمل : 

در این محدوده  اتاقهای عمل جای دارند و عمل جراحی در آن صورت می پذیرد . قسمتها و بخشهای فرعی این ساختمان را نوعا" قسمتهای زیر تشکیل می دهند :

ـ اتاق بهبودی یا اتاق بعد از بیهوشی

ـ محل کار یا دفتر کارکنان اتاق عمل

ـ اتاق استراحت کارکنان

ـ اتاق کار بر حسب نیاز خاص

ـ اتاق آموزش همراه با ابزارهای مورد نیاز

ـ مکانی برای قرارادادن وسایل اطاق عمل  

2 ـ منطقه ای که تمامی افراد اتاق عمل حق ورود به آنرا دارند :

این قسمت شامل محدوده های زیر است :

ـ بخش ورودی " Entrance "

ـ پذیرش یا قسمت انتقال بیماران

ـ مکان کارگران

ـ رختکن خانمها و آقایان

ـ انبار اتاق عمل

ـ محل قراردهی وسایل کثیف و آلوده

ـ چند اتاق کار

3 ـ منطقه یا قسمتی که فقط گروه جراحی می تواند وارد شود .

هیچکس حق ورود به این منطقه را ندارد مگر آنکه لباس کامل اتاق عمل را بر تن کند . ضابطه حاکم بر این منطقه اصل خط قرمز ( Red  Line  Policy  ) است . کسانی که وارد این منطقه می شوند در اتاق عمل نقش مهم و مشخصی را بر عهده دارند . این قسمت معمولا" شامل قسمتهای زیر است :

ـ اتاقهای عمل

ـ اتاق بیهوشی

ـ اتاق آماده سازی و شستشوی دستها ( اسکراب )

ـ اتاق پوشیدن لباس مخصوص عمل جراحی

ـ اتاق آماده سازی وسایل جراحی

ـ انبار و محل نگهداری وسایل مورد نیاز اتاق عمل

4 ـ منطقه اتاق عمل

در این منطقه اعمال جراحی انجام می شود و باید ابزار و دستگاههای مورد نیاز به گونه ای قابل دسترس در اختیار جراح قرار گیرد . به طور کلی اتاق عمل نباید بی اندازه بزرگ و یا بسیار کوچک باشد . تخت عمل باید در محلی قرار گیرد که کارکنان اطاق عمل براحتی و آزادی کامل بتوانند کار خود را انجام دهند

 خصوصیات فیزیکی اتاق عمل :

1 ـ درب اتاق عمل باید به اندازه کافی عریض باشد تا کار انتقال بیمار از روی برانکارد بخش به برانکارد اتاق عمل به اشکال برخورد نکند .

2 ـ هر چه دربهای اتاق عمل کمتر باشد بهتر است . توصیه می شود باز و بسته شدن دربهای اطاق عمل به طور خودکار انجام گیرد .

3 ـ معمولا" اطاق بهبودی ، گچ گیری ، رختکن ها و نیز یک اتاق عمل کوچک که در آن بیماران سرپایی تحت عمل جراحی ساده قرار می گیرند در نزدیکی اطاق عمل بنا می شوند .

4 ـ اطاق رختکن ها در انتهای راهروی ورودی اول قرار می گیرند .

5 ـ بایستی تسهیلاتی نظیر توالت ، دستشویی ، حمام در محلی خارج از قسمت نیمه تمیز اطاق عمل و متصل به اطاقهای رختکن تعبیه گردند .

6 ـ معمولا" برای هر 8 ـ 10 نفر یک توالت ، دستشویی و حمام در نظر گرفته شود .

7 ـ دیوار اطاق عمل بایستی به صورت نیمه مات و به رنگ سبز یا آبی روشن و قابل شستشو در نظر گرفته شود . مزین نیمه مات بودن این است که از خستگی چشم جراح و سایر  افراد تیم جراحی با کنترل انعکاس نور از روی دیوارها جلوگیری می کند .

8 ـ محل اتصال دیوارهای اتاق عمل باید طوری ساخته شود که خاک گیر نبوده و شستن و ضدعفونی کردن آنها آسان باشد از جمله این دیوارها باید عاری از لبه ، طاقچه و کنج باشند .

9 ـ ارتفاع اطاق عمل از کف تا سقف نباید از 3 متر کمتر باشد پوشش سقف باید از نوع اکوستیک ( گیرنده صدا ) و دارای سطحی صاف و قابل شستشو باشد .

10 ـ کف اتاق عمل بایدضدالکتریسیته ساکن (آنتی استاتیک) ، بدون سروصدا،قابل شستشو و مقاوم در مقابل مواد شیمیایی باشد .کف اتاق عمل باید فاقد سوراخ مجرای خروج آب باشد زیرا این مجرامیتوان موجب انتقال وانتشار میکروبهای بیماری زا گردد . لاستیکهای آنتی استاتیک لاستیکهای ضدجرقه ای هستند که به آنها کربن سیاه اضافه شده است و معمولا" با مارک زردرنگ Anti  Static مشخص شده اند .

11 ـ به دلایل زیر تعبیه پنجره برای اتاقهای عمل توصیه نمی گردد :

ـ نور طبیعی باعث بهم خوردن میزان نور تنظیم شده اطاق عمل می شود .

ـ امکان نفوذ خاک از درزهای پنجره به داخل اطاق عمل زیاد است .

ـ در موقع اعمال اندوسکوپی وقت زیادی صرف به حداقل رساندن نور اتاق عمل می گردد .

ـ پنجره باعث نفوذ صدا از خارج به داخل اتاق عمل می گردد .

12 ـ بنابراین با توصیه استفاده از نور مصنوعی ( چراغ سیالتیک ثابت و متحرک ) لازم است برای مواجعه با مواقع قطع شدن برق اطاق عمل دارای یک سیستم اورژانس روشنایی و یا ژنراتور مجزا از سایر قسمتهای بیمارستان باشد .

13 ـ اتاق اسکراب معمولا" بین دو اتاق عمل ساخته می شود . سینک اسکراب باید به حدی بزرگ باشد تا آب به بیرون نریزد . نیز آب دستشویی های این اطاق با پدال و یا به صورت چشم الکترونیک کنترل می شوند .

14 ـ اتاق عمل باید حتما" مجهز به پریزهای برق ضدجرقه ( ارت دار ) و به تعداد کافی باشد .

15 ـ لوله کشی سانترال گازهای طبی برای اطاق عمل بسیار ضروری است زیرا از تجسم کپسولهای محتوی گازهای مذکور در اتاق عمل جلوگیری خواهد کرد .

16 ـ اطاق عمل باید دارای وسایل آتش نشانی بوده و کارکنان اطاق عمل باید به طرز کار و محل آنها آگاهی کامل داشته باشند. 

تهویه اطاق عمل :

نتیجه بررسیهای وسیعی که در ارتباط با تهویه اطاق عمل انجام شده است سیستم تهویه مصنوعی که برای اطاق عمل در نظر گرفته می شود باید دارای خصوصیات زیر باشد :

17 ـ هوای عاری از میکروب به داخل اتاق عمل و اطراف آن جریان یابد و درجه حرارت و رطوبت نسبی در فضا حفظ شود .

2 ـ جریان هوا باید طوری هدایت شود که با وارد شدن هوای تمیز به داخل اتاق عمل ، هوای کثیف از آن خارج گردد .

3 ـ باید از ورودی هوای آلوده اطراف اتاق عمل به آن جلوگیری شود .

4 ـ فشار هوا در اطاقی که عمل جراحی در آن صورت می گیرد بایستی از فشار هوای قسمتهای نیمه تمیز بیشتر باشد . این فشار مانع از جریان یافتن هوای قسمتهای نیمه تمیز به داخل اطاق عمل و راه یافتن آلودگی به درون آن می شود .

5 ـ وجود فیلترهای مخصوص جداسازی گردوغبار هوا و همچنین فیلترهای جذب کننده باکتری در سیستم تهویه بسیار ضروری است .

6 ـ معمولا" توصیه می شود درجه حرارت اتاق عمل در 22 درجه سانتیگراد حفظ گردد .

7 ـ به منظور کنترل درجه حرارت و رطوبت اتاق عمل نصب بخاری و کولر گازی بعلت انتشار گرد و خاک و آلودگی اکیدا" ممنوع است .

8 ـ رطوبت هوای اتاق عمل بین 40 تا 60 درصد بستگی به نوع عمل ، حرارت هوا و استفاده از گازهای بیهوشی متغیر خواهد بود .