پایگاه اطلاع رسانی پرستاری

ضرورت سواد روانشناسي رسانه ها

در همايش رسانه و سلامت روان مطرح شد

رسانه به عنوان يكي از ابزارهايي كه مي تواند جهت ارتقاي سلامت روان مورد استفاده قرار بگيرد موضوع همايشي بود كه بعد از هفته سلامت در دانشگاه علوم پزشكي تهران برگزار شد. سومين همايش رسانه و سلامت روان از طرف دفتر سلامت رواني، اجتماعي و اعتياد وزارت بهداشت و گروه سلامت رواني، اجتماعي و اعتياد معاونت بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي تهران با هدف بررسي تاثير رسانه بر سلامت روان با حضور كارشناساني از حوزه روانشناسي و سلامت و همچنين تعدادي از مسوولان اجرايي اين حوزه در دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي تهران برگزار شد. در اين همايش برخي محورها پيرامون تاثيرات رسانه بر سلامت روان با تاكيد بر بازي هاي رايانه يي كودكان مورد بررسي قرار گرفت. سخنرانان اين همايش بر افزايش سواد رسانه يي به عنوان راهكاري جهت ارتقاي سلامت روان افراد در مواجهه با رسانه ها و همچنين لزوم افزايش سواد سلامت و روانشناسي اصحاب رسانه تاكيد كردند.

    سلامت روان نيازمند سرمايه گذاري است

    دكتر فريد ابوالحسني، معاون بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي تهران در اين همايش با گشودن بحث سرمايه گذاري در حوزه سلامت روان به مطالعاتي اشاره كرد كه نشان مي دهد مشكل ما در حوزه سلامت روان جدي است و بايد براي حل آن سرمايه گذاري كرد. او تاكيد كرد سرمايه گذاري فقط به معناي پول دادن نيست، بلكه بايد ابتدا هزينه را صرف برنامه ريزي و تفكر كرد و سپس دنبال اجراي برنامه ها بود تا شاهد تاثير مثبت بر سلامت روان جامعه باشيم. وي با اشاره به اينكه حوزه پيشگيري در سلامت روان در كشور ما كمي محدود است، بر لزوم حمايت فعالان اين حوزه از سوي وزارت بهداشت تاكيد كرد.

    رسانه ها سواد خود را از سلامت روان افزايش دهند

    عباسعلي ناصحي، مدير كل سلامت رواني، اجتماعي و اعتياد وزارت بهداشت سخنران ديگر اين همايش با اشاره به اينكه تاثير رسانه ها بر مبحث سلامت روز به روز بيشتر مي شود، گفت: ويژگي ها و نقاط ضعف و قوت در سلامت تحت تاثير رسانه هاست و اين موضوع در بحث سلامت روان بارزتر است چرا كه رسانه ها در اين خصوص مي توانند نقش دوگانه يي داشته باشند كه يا در جهت ارتقاي سلامت است يا با برنامه هايي كه حساب شده و كارشناسي نيست، موجب اثرات منفي و تهديدآميز در اين زمينه است. درباره سلامت جسمي كار رسانه ها راحت تر است چرا كه ممنوعيت تبليغ برخي كالاها مثل پفك روشن است و رسانه ها به سادگي قانون را رعايت مي كنند اما در سلامت روان اين موضوع روشن نيست. وي با ذكر اين نكته كه تهديدات رسانه در بحث سلامت روان براي كودكان به دليل وجود برخي خصوصيات در آنها جدي تر است، گفت: كنجكاوي، قدرت يادگيري بالا، تلقين پذيري، واقع پنداري و همانندسازي خصوصياتي است كه اثرات سوء رسانه را جدي تر كرده و بعضا باعث افسردگي و اضطراب در كودكان مي شود. ناصحي در ادامه افزايش سواد سلامت را در بين اصحاب رسانه راه حلي براي اين معضل عنوان كرد.

    جامعه با ضعف اطلاعات روبروست

    دكتر احمد حاجبي، مدير اداره سلامت روان در اين همايش ضمن اشاره به اينكه هفته سلامت در كشور ما از روز جهاني سلامت قدمت بيشتري دارد، گفت: هدف اول ما در هفته سلامت كه پشت سر گذاشتيم اطلاع رساني است. هنوز در جامعه با ضعف اطلاع رساني روبرو هستيم. هنوز مي بينيم كه براي بيمار رواني شرايط ازدواج را فراهم مي كنند تا حالش خوب شود و اين موارد نشان مي دهد كه ما ضعف اطلاعات داريم. انگ ناشي از اختلالات رواني بحث مهمي است كه به خاطر عدم كفايت اطلاعات در جامعه است. دومين هدف ما آموزش است كه هم جامعه و هم بدنه وزارت بهداشت را هدف قرار مي دهد. و آخرين هدف عمده حمايت يابي است تا مسوولان نظام سلامت توجه بيشتري به اين امر داشته باشند.

    رده بندي سني در ايران توصيه است نه قانون

    دكتر شهرام خرازي ها، مدير گروه سلامت رواني، اجتماعي و اعتياد دانشگاه علوم پزشكي تهران با تاكيد بر لزوم رده بندي محصولات رسانه يي به اثرگذاري محصولات رسانه يي بر افراد مختلف با پيام ها اشاره كرد و گفت: تاكنون بيشتر رده بندي سني مورد توجه بوده كه با استفاده از مراحل رشد شناختي در روانشناسي تدوين شده است. گاهي اوقات براي افرادي با مشكل قلبي يا رواني نيز رده بندي در نظر گرفته مي شود. اما رده بندي ها از يك كشور به كشور ديگر متفاوت است. ممكن است در امريكا محصولاتي براي بچه 16 ساله مناسب تشخيص داده شود كه در فرهنگ ايران مناسب تشخيص داده نشود. در داخل يك كشور هم اين رده بندي ها متفاوت است. همانطور كه ديده ايم فيلمي در تهران اكران مي شود اما در شهرستان ها از اكران آن ممانعت مي شود. وي در ادامه افزود: رده بندي در كشورهاي توسعه يافته حالت اجبار دارد يعني از بچه براي فروش بازي آي دي كارت مي خواهند و اگر بازي مناسب سن او نباشد بازي را نمي فروشند اما در كشورهاي در حال توسعه مثل كشور ما رده بندي بيشتر جنبه توصيه داشته و پشتوانه قانوني ندارد. او با اشاره به رده بندي فيلم هاي سينمايي و برخي كتاب ها ي قبل از انقلاب اسلامي گفت: بعد از انقلاب رده بندي در حوزه كتاب تشديد شد و گروه هاي سني براي خوانندگان برخي كتاب ها در نظر گرفته مي شود. اما اينكه آيا از دانش آموختگان حوزه علوم رفتاري براي اين رده بندي ها استفاده مي شده يا نه مشخص نيست. اولين فيلمي كه بعد از انقلاب رده بندي شد «مشق شب» ساخته عباس كيارستمي بود كه براي زير 18 سال توصيه نشده بود و بعد از آن هم مواردي بود اما باز هم متولي اين رده بندي ها مجهول است. ضمن اينكه بعد از اكران، فيلم ها به نمايش خانگي در مي آيند و در دسترس همه هستند. خرازي ها از بازي هاي رايانه يي به عنوان تنها محصول رسانه يي كه در كشور ما بطور جدي رده بندي مي شود نام برد و خاطرنشان كرد: در بنياد ملي بازي هاي رايانه يي افرادي با تحصيلات مرتبط كار رده بندي بازي ها را انجام مي دهند. اما باز هم اين رده بندي شكل توصيه دارد و اجباري نيست در حالي كه در برخي كشورها حتي عروسك هاي اسباب بازي هم رده بندي سني دارند و با قانون جديت اعمال مي شود.

    صدا و سيما براي رده بندي تصميمي نگرفته

    خرازي ها در ادامه به تاثيرات مخرب عدم رده بندي در تلويزيون اشاره كرد و گفت: سريال مختارنامه سرشار از خشونت بود و فقط در ابتداي يك قسمت از آن تلويزيون اعلام كرد كه تماشاي آن براي افراد كم سن و سال و داراي مشكل قلبي مناسب نيست. در حالي كه در تمام قسمت ها خشونت بشدت نمايش داده مي شد. سريال پنج كيلومتر تا بهشت در ماه رمضان هم منجر به حوادث تلخي شد. اما اخيرا ضرغامي رييس صدا و سيما در جلسه يي كه با روانشناسان داشته به توافقي درباره رده بندي در تلويزيون دست پيدا نكرده اند و اين موضوع مطرح شده كه ممكن است رده بندي خود تحريك كننده باشد تا افراد برنامه هايي را كه براي رده سني آنها مناسب نيست تماشا كنند. به نظر مي رسد آخرين راه حل ارتقاي سواد رسانه يي باشد. سواد رسانه يي مبحث جديدي در حوزه ارتباطات است كه جا دارد وزارت بهداشت به آن توجه داشته باشد. يعني توانايي درك و تفسير پيام هاي رسانه يي و اينكه در پس پيام هاي رسانه يي چه چيزي نهفته است. اگر سواد رسانه يي را ارتقا دهيم مي توانيم از تاثيرات سوء رسانه در امان باشيم.

    بي توجهي به رده بندي سني كودك آزاري است

    دكتر ميترا حكيم شوشتري، فوق تخصص روانشناسي كودكان و نوجوانان نيز در بحث رده بندي سني رسانه ها با اشاره به اينكه درك افراد از رسانه در سنين مختلف با توجه به تجارب و ميزان توجه و سرعت پردازش اطلاعات متفاوت است، گفت: در معرض رسانه بودن پديده يي ساده نيست. اين روزها تلويزيون به كمك پدر و مادرها آمده و تبديل به پرستار بچه شده تا پدر و مادر به كارهاي خود برسند در حالي كه كودك آزاري فقط كتك زدن بچه نيست. در معرض قرار دادن چيزي كه براي بچه مناسب نيست نيز كودك آزاري محسوب مي شود.

    ارتباط مستقيم رفتارهاي خشونت آميز كودكان با بازي

    دكتر ندا نظربلند، روانشناس و مشاور مدير شبكه آموزش سيما ديگر سخنران اين همايش كه درباره روش هاي مقابله با تاثيرات سوء محصولات رسانه يي سخن مي گفت، به پديده سوم شخص در برخورد با رسانه ها اشاره كرد و افزود: افراد تصور مي كنند تاثيرات رسانه براي ديگران است و روي آنها كارگر نيست. او به درگيري فعال فرد در بازي هاي رايانه يي جديد اشاره كرد و گفت: در بازي هاي رايانه يي بازيكن خود را به جاي قهرمان مي گذارد و نقش فعال دارد. در سال هاي اخير بازي ها با درگيري جسمي همراه شده اند تا باعث چاقي و مشكلات اينچنيني نشوند اما اين خود آسيب هاي ديگري به همراه داشته زيرا باورپذيري بازي ها را بيشتر مي كند و كودك خود را بيشتر در فضاي بازي قرار مي دهد. البته بازي ها تاثيرات مثبتي مثل رشد هوشي، شناختي و سواد رسانه يي نيز دارند. نظربلند از خشونت به عنوان بزرگ ترين پيامد منفي بازي هاي رايانه يي نام برد و خاطرنشان كرد: در پژوهش هايي كه تا سال 2009 انجام شده بيشتر از 3600 مقاله نشان داده كه رفتارهاي خشونت آميز با بازي ها در ارتباط است. تنها كمتر از 30 مقاله وجود دارد كه ارتباط مشخصي ذكر نكرده اند.

نويسنده: مينا عيني فر     

 روزنامه اعتماد، شماره 2298 به تاريخ 8/8/90، صفحه 12 (جامعه)