مؤسسه. دانشگاه علوم پزشكي كاشان

 مقدمه. ارزشيابي را بررسي و تفحص نظامدار يك موضوع, امر و شي مهم و راهي براي بهبود و اثربخش كردن برنامه از طريق بكارگيري روشهاي درست, اخلاقي, امكانپذير و دقيق تعريف كرده اند. سوالات مشترك همه ارزشيابيها عبارتند از اينكه: آيا اجزاء برنامه درست و اثربخش عمل ميكنند؟ عملكرد خوب چگونه است؟ چرا برنامه يا اجزاء آن خوب عمل نميكنند؟ آثار و پيامدهاي برنامه چيست و چقدر دوام دارند؟ آيا اين برنامه نسبت به ساير برنامه ها اثربخش تر است؟ از اين برنامه چه مي آموزيم؟ مشتريان برنامه در باره آن چه فكر ميكنند؟ وسترهولم(1999) فوايد ارزشيابي را شامل: بررسي اثربخشي, روشن سازي فرصتها, ارزيابي اولويتها در استفاده از منابع, بررسي نيازها و تقاضاهاي مددجويان, تصميم گيري آگاهانه تر و پاسخ به فشارهاي خارجي ميداند. اگرچه درباره ضرورت ارزشيابي صحبت فراوان شده, متاسفانه ارزشيابي به صورت موثري جزء بيشتر برنامه ها نشده و معمولا هنگامي كه با مشكل يا سوالي درمورد يك برنامه مواجه ميشويم به فكر آن مي افتيم. در مواردي هم كه ادعاي اجراي آن شده, به صورت ناپخته و ناشيانه بوده و قسمتي اندك از كل اين فرايند اجرا شده است. ارزشيابي دروني كه در چند سال اخير مورد توجه قرار گرفته به اعضاي سازمان يا برنامه امكان ميدهد تا به جستجوي نقاط قوت و ضعف خود پرداخته و روشهايي را براي ارتقاي فرايندهاي خود يافته و اجرا كنند. با اينحال ورثن و ساندرز(1987) معتقدند كه هيچ ارزشيابي از تورش در امان نيست. تصميمات يك ارزشياب درمورد اينكه چه چيزي را بررسي كند, از چه روش و ابزاري استفاده نمايد, با چه كسي گفتگو كند و حتي سوابق شخصي و تجربيات حرفه اي او, همه بر اجرا و نتيجه ارزشيابي تاثير ميگذارند. از اين رو براي بررسي اعتبار, روايي و صحت برنامه ارزشيابي, بايد از ابتدا تدابيري را انديشيد. بنابراين ارزشيابي برنامه ارزشيابي يا متا- اوليشن, بايد از ابتدا در برنامه ارزشيابي گنجانده شود. در اين تحقيق گزارش ارزشيابي دروني گروه پرستاري داخلي خراحي دانشگاه علوم پزشكي كاشان مورد ارزشيابي قرار گرفت.  

روشها. گروه پرستاري داخلي خراحي دانشگاه علوم پزشكي كاشان به درخواست و تحت نظارت مركز توسعه آموزش دانشگاه اقدام به ارزشيابي دروني نمود. گزارش نهايي اين ارزشيابي مورد ارزشيابي قرار گرفت. ابتدا متن گزارش به صورت تحليل محتوا مورد تجزيه و تحليل واقع شد و سپس با استفاده از ابزار استاندارد توسعه يافته توسط دانيل استافل بيم از نظر سودمندي, كاربردي بودن, صحت و اعتبار يافته ها مورد بررسي قرار گرفت, اين ابزار نتايج يك ارزشيابي را به صورت عالي, خيلي خوب,خوب, متوسط و ضعيف طبقه بندي ميكند. در نهايت از طريق مصاحبه نيمه سازمان يافته با اعضاي تيم ارزشيابي نتايج و گزارش ارزشيابي مورد تحليل واقع گرديد.

يافته ها. در برنامه ارزشيابي دروني و نيز در گزارش نهايي آن سابقه و ساختار و شرايط  گروه را مورد توجه قرار نگرفته و برنامه مورد ارزشيابي نيز مشخص و توصيف نگرديده است, همچنين اهداف برنامه ارزشيابي تدوين نشده و عوامل مورد ارزيابي نيز به صورت ناقص مطرح شده اند. روند برنامه ارزشيابي ذكر نگرديده , نتايج مورد بحث و داوري قرار نگرفته و پيشنهادي متناسب با يافته ها انجام نشده است. گزارش ارزشيابي به لحاظ سودمندي, كاربردي بودن و صحت در حد متوسط قرار داشته و به لحاظ دقت و اعتبار يافته ها ضعيف است. تحليل متن مصاحبه ها نشان داد كه گروه ارزشياب براي اين كار آمادگي لازم را نداشته و تا مدتي فقط براي رفع تكليف به اين كار ادامه داده است. ترس از مشخص شدن نقاط ضعف, فقدان هدايت كننده مسلط و آگاه به اصول ارزشيابي, عدم آگاهي مسئولان مركز توسعه از اصول ارزشيابي و ناتواني آنها در توجيه روش و اهداف برنامه از موانع عمده در طي برنامه ارزشيابي دروني و ناكارآمدي نتايج آن بوده است.

نتيجه. با وجود آگاهي از اهميت و نقش ارزشيابي در بهبود كيفيت برنامه ها, در عمل ارزشيابيها بصورت اصولي و معتبر انجام نميشوند. ترس از نتايج و نيز عدم تسلط بر روشها و اصول ارزشيابي و نيز ناديده گرفتن متا- اوليوشن از عوامل ناكارآمدي ارزشيابي است.

آدرس. دانشكده پرستاري, دانشگاه علوم پزشكي كاشان, كاشان.