حدود ۱۵۰ماده مغذی در شیر مادر وجود دارد .عوامل مصونیتی از طریق جفت و شیر مادر حداقل ۴ ماه شیر خوار را محافظت میکنند. ابتلا به بیماریهای عفونی در شیر خوار محروم از شیر مادر۵-۱۰ برابربیشتر است.بهترین تغذیه شیرخوار شیر مادر است حتی در زمانی که شیرخوار یا مادر بیمار باشند.

تاثیر بعضی ازبیماریهای مادر بر شیر دهی:

- پسیکوز و افسردگی بعد از زایمان:مادر می تواند شیردهی را ادامه دهد بر اساس سه اصل مهم:

الف:تحت مراقبت اطرافیان

ب:تمایل مادر

ج :شیر دهی قبل از مصرف دارو

۲-ماستیت: شیر دهی ادامه یابد

۳-آبسه پستانی: شیر دهی از سینه سالم شروع شود و شیر سینه ناسالم دوشیده شود.

۴-عفونت ادراری: بعد از زایمان شایع است و باید درمان شود و منعی برای شیردهی ندارد.

۵-توبرکولوز: اگر مادر تحت درمان است شیر دهی ادامه یابد. اما اگر مادر عفونت حاد دارد و مبکروب دفع میکند(خلط مثبت) سریعأ درمان شده و پس از دو هفته از درمان میتوان نوزاد را به مادر سپرد و به نوزاد هم واکسن و هم ایزونیازید داده می شود و با ماسک و احتیاط لازم از ابتدا نیز می تواند شیردهی را شروع کند.

۶- بیماریهای ویروسی مادر :

- سرخک ـ سرخجه- اوریون- آبله مرغان- سیتومگالو ویروس:در این موارد که ویروس در شیر واردمی شود آنتی کر هم از راه شیر به شیر خوار میرسد پس جدا کردن مادر و شیر خوار کار بیهوده ای است.

- ویروس هرپس: حتی الامکان نوزاد هنگام شیر خوردن با زخم تبخالی تماس نداشته باشد. رعایت موازین بهداشتی توسط مادرلازم است. و پوشاندن زخم نیز مفید است.

- هپاتیتB : مهمترین راه انتقال این ویروس خون – مایع آمنیوتیک – ترشحات مجاری زایمان و شیر مادر است. به نوزاد واکسن و ایمونوگلوبولین اختصاصی تزریق نموده و از شیر مادر استفاده می کند

-ایدز: طبق اطلاعیه WHO بعلت مزایای فراوان شیر مادر لازم است شیردهی مادر ادامه یابد که باعث جلوگیری از شدت یافتن و یا اشاعه بیماری هم میگردد.( هر چند بعضی معتقدند که در صورت وجود جایگزین مطمئن برای شیر مادر باید شیردهی را قطع نمود. زیرا بین ۱۵ تا ۲۵% ریسک انتقال ایدز از طریق شیر مادر وجود دارد. )

- در مواردی که مادر HTLV1 مثبت باشد هم می تواند شیر دهی را ادامه دهد.بعضی ها معتقدند تا زمان شروع غذای کمکی از شیر مادر استفاده شود و بعد از آن مادر می تواند شیر دهی را ادامه داده و یا از شیر جانشین استفاده کند.فقط یک مورد استثناء اینکه اگر مادر بیماری فلجی ومیلوپاتی همراه با HTLV1 مثبت داشته باشد از دادن شیر مادر به شیرخوار باید اجتناب کند.

بیماریهای شیر خوار ۲ دسته می باشند

۱- بیماریهایی که نوزاد با آنها متولد می شود یا ظرف مدت کوتاه بعد از تولد بوجود میآیند.

۲- بیماریهایی که در طی دوران شیر خوارگی به وجود می آیند مثل بیماریهای اسهالی و تنفسی.

گاسترو آنتریت:در این موارد بهترین تغذیه برای شیرخوار شیر مادر است

بیماریهای تنفسی:در این بیماریها با مصرف شیر مادر خطر آسپیریشن هم کمتر است.

گالاکتوزمی : شیر مادر عاری از لاکتوز در بانک شیر وجود دارد,شیر مادر بهمراه شیر رژیمی می توان استفاده نمود.

بیماریهای قلبی مادر زادی : دفعات شیر دهی بیشتر شود

هیپو تیروئیدی: تیروکسین به شیر خوار میرسد.شیردهی مادر ادامه یابد.

ایکتر:مصرف شیر مادر خطری ایجادنمی کند.

شکاف کام و لب:مادر می تواند با کمک گرفتن از انگشتان، سقف های پلاستیکی و با صبر و حوصله به شیردهی ادامه دهد.

بیماریهای جراحی دیگر:هیچکدام منعی برای شیردهی ندارند.

بسیاری از داروها فقط به میزان کمی ازشیرمادر عبور می کنند و تنها تعدادکمی از آنها برکودک اثرمی کنند. دربیشتر موارد خطر ناشی از توقف تغذیه باشیرمادر بیشتر از مضرات خود دارو است. مقدار کمی از داروها ممکن است باعث عوارض جانبی شوند. بعلاوه احتمال بروز مشکلات در کودکان کمتر از یک ماه نسبت به کودکان بزرگتر بیشتر است. به هرحال در حد امکان سعی می شود از داروهای جانشین و مشابه که احتمال خطر آنها کمتر است استفاده شود. خیلی بندرت ممکن است لازم باشد که مادر تغذیه کودک با شیرخود را به دلیل درمان دارویی متوقف سازد.

به هر حال دخالت افراد آگاه و نا آگاه در این مسئله فراوان است و راه اساسی جهت کاهش عوارض داروها در شیردهی بالا بردن دانش همه کسانی است که به بنحوی با شیردهی در ارتباطند(پرستاران-پزشکان-ماماها-پیراپزشکان و داروسازان). شیر مادر بهترین دارو,غذا و اولین واکسن است.شیر مادر بهترین محلول خوراکی در کودکان اسهالی است.

مکانیسم ترشح دارو در شیر : ترکیب شیر شامل آب و املاح-پروتئین-کربوهیدرات و چربیها است. و انتقال داروها به شیر مادراز سه طریق امکان پذیر است:

۱-اتصال به پروتئین شیر

۲-اتصال به سطح گلبول شیر

۳-انتقال از پلاسما و بافتهای مادربه داخل شیر

البته میزان ترشح۱-۲% بیشتر نیست

فاکتورهای مؤثر در انتقال دارو در شیر مادر شامل موارد زیر است:

میزان حلالیت در چربی ، اندازه مولکولی ، درجه یونیزاسیون ، میزان باند شدن به پروتئین پلاسما، نحوه تجویز و میزان جذب دارو ، نیمه عمر و دوز دارو، فاصله مصرف دارو با تغذیه از پستان.

یعنی موادی که محلول در چربی,دارای مولکول کوچکتر,درجه یونیزاسیون کمتر و دارای قدرت اتصال کم به پروتیین های پلاسما باشند بیشتر در شیر مادر وارد میگردد.

داروهایی که در شیردهی منع مصرف مطلق دارند :

بروموکریپتین :. کاهش ترشح پرولاکتین می دهد.

ید رادیواکتیو :کم کاری تیرویید در شیرخوار ایجاد می نماید.

استروژن به مقدار زیاد :کاهش ترشح شیرایجاد می نماید.

داروهای ضد سرطان : کم کاری مغز استحوان در شیر خوار ایجاد می کند.

املاح طلا: اثرات مضر در کبد و کلیه دارد.

بعضی داروها نیز منع مصرف نسبی دارند مثل تتراسیکلین و داروهای ضد تیروئید.