مربي بهداشت ضامن سلامت جسم و روان


نويسنده: عصمت عروجن

از دير باز مسئله آموزش و پرورش كودكان در ميان همه جوامع و اقشار، موضوعي حائز اهميت و قابل بحث بوده است. بعد از نهاد كوچك خانواده، مدرسه دومين نهادي است كه كودك به خاطر فراگرفتن و آموختن در سطح گسترده تر به آن قدم مي گذارد. نقش معلم و دبيران اين نهاد آموزشي، در پرورش و ارتقاي سطح علمي و اجتماعي كودكان بر هيچ كس پوشيده نيست. اما در كنار آموزش علمي كودكان، بهداشت جسمي و رواني هر كودك، امري ضروري است كه مورد توجه قرار گرفتن آن از سوي مسئولين در سال هاي اخير مؤيد اين مطلب است. اين امر موجب شد تا نقش خاموش و تا حدودي ناشناخته مربي بهداشت، در كنار ساير كاركنان مدرسه پررنگ تر از پيش شود.
    مربي بهداشت در واقع يكي از نيروهاي حوزه سلامت جسم و روان كودك در مدارس است كه آموزش و مشاوره دانش آموزان و والدين آنها براي ارتقاي بهداشت جسمي و رواني، از وظايف و نقش آنهاست. از آنجا كه در اكثر موارد، تشخيص «علائم» يك بيماري- چه جسمي و چه رواني- در كودكان از طريق معاينه و مشاهده رفتار آنان در مدارس، از سوي مربي بهداشت صورت مي گيرد، لازم است به اين مسئله عميق تر نگاه شود.
    فعاليت سالانه هر مربي بهداشت، همزمان با روز آغازين سال تحصيلي دانش آموزان يا همان جشن شكوفه ها آغاز مي شود. اين شروع در واقع همگام كردن والدين در مسير ارتقاي بهداشت كودكان در طول سال تحصيلي است كه مربي بهداشت اين امر را در ميان صحبت هاي روز اول مدرسه و با بيان اهداف و برنامه هاي بهداشتي از والدين خواستار مي شود. اين ارتباط با والدين به روز اول مدرسه منحصر نمي شود و در طي سال در قالب جلسات دوره اي و جلسات متعدد روزانه، به صورت موردي درباره مشكلات بهداشت دانش آموزان ادامه پيدا مي كند. بررسي شناسنامه بهداشتي دانش آموزان، نوشتن دفاتر بهداشتي براي معاينات دوره اي از وظايف مهم مربيان بهداشت مدارس است. اين معاينات، شامل معاينه چشم، گوش، دندان، قد و وزن و همچنين بررسي طبيعي بودن وضعيت ظاهري كودك (بررسي علائم كم خوني، گواتر و اختلال ستون فقرات) مي شود. نظارت بر بهداشت فردي دانش آموزان و متصديان خدمات مدارس، نظارت بر بهداشت محيط مدرسه و بوفه از ديگر وظايف مربيان بهداشت مدارس به شمار مي رود. شناسايي كودكاني كه مشكل رفتاري مانند بيش فعالي دارند از وظايف بسيار مهم مربي بهداشت است؛ مربي بهداشت با تعيين و آموزش گروهي از دانش آموزان در قالب ۴ دسته بهداشتيار محيط، بهداشتيار كلاس، بهداشتيارمواد غذايي و آموزشيار بهداشت، زمينه آموزش كودك به كودك (همسال به همسال) را فراهم مي كند. درباره بيماري هاي احتمالي دانش آموزان نيز وظيفه مربيان بهداشت تشكيك به علائم و احتمال دادن وجود بيماري محدود مي شود و اين امر در واقع جلوگيري از شيوع بيماري هاي مسري از طريق ارتباط كودكان با يكديگر در مدرسه است.
    شايد بتوان اين گونه گفت كه درك عميق مربيان بهداشت كه به تحصيلات، تجربه و كارآموزشي ـ تخصصي اين مربيان برمي گردد؛ رشته تحصيلي بهداشت مدارس مربيان بهداشت كه اكثر مربيان بهداشت از آن فارغ التحصيل شده اند بسيار اثرگذار بود.
    به هر حال وجود نيرويي به نام مربي بهداشت با توانايي هاي لازم براي انجام وظايف اين نقش در مدارس، بسيار ضروري و غيرقابل انكار است و يكي از مهمترين مزاياي جايگزيني مربيان بهداشت با فارغ التحصيلاني همچون پرستاري در حال حاضر اين است كه اين نقش همچنان به قوت خود پابرجاست. اما درباره مربيان بهداشت بايد گفت كار با دانش آموزان بويژه در مقطع ابتدايي و برقراري ارتباط با والدين آنها در زمينه بهداشت و مشكلات احتمالي جسمي و رواني آنان، نياز به مهارت هاي خاصي دارد كه معمولاً و در بيشتر موارد با كار با بزرگسالان متفاوت است.
    به هر حال تجربه نشان داده است كار اصلي مربي بهداشت مدارس آموزش است. در واقع علاوه بر آموزش به دانش آموزان، بايد به والدين و حتي به همكاران آموزشي بياموزد كه كار مربي بهداشت ممكن است مانند تدريس كردن نباشد، اما كاري است در حيطه سلامت جسم و روان دانش آموز.