پایگاه اطلاع رسانی پرستاری

آموزش پرستاری جامعه‌نگر به روش Service learning: يادگيري همزمان با ارائه خدمت

چكيده
مقدمه: انجمن دانشكده‌هاي پرستاري آمريكا، لزوم توجه به تربيت دانشجويان متبحر با مهارت‌هاي فني "بررسي و شناخت"، "تفكر انتقادي" و "برقراري ارتباط مؤثر" را متذكر شده‌اند كه روش آموزشي "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" به‌عنوان يك تجربه يادگيري مشاركتي در ضمن ارائه‌ي خدمت به مردم، امكان تجربه‌ي اين مهارت‌ها را براي دانشجويان فراهم مي‌كند. در اين مقاله با  اين روش آموزش باليني آشنا  مي‌شويد.
روش‌ها: اين مقـاله مروري با هدف معرفي "يادگيري همزمان با ارائه خدمـت" به‌عنوان يك روش آموزشـي سودمند و متفاوت با كارآموزي‌هاي مرسوم با كمك جديدترين مقالات علمي- تحقيقاتي، از طريق جستجوي كتابخانه‌اي (ديجيتال و دستي) از بين بيش از 250 عنوان مقاله و نهايتاً انتخاب20 منبع تدوين شده است. در اين مقاله درباره‌ي مفهوم "service learning"، تاريخچه، اصول، انواع، مزايا و كاربرد آن در آموزش جامعه‌نگر علوم بهداشتی و پرستاری بحث شده است.
نتايج: "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" تاريخچه‌اي در حدود يك قرن دارد كه بيشتر در كشورهاي پيشرفته در دوره‌هاي اختياري يا اجباري ارائه مي‌شود. اين روش با روش‌هاي مرسوم كارآموزي و عرصه متفاوت است زيرا فقط به يادگيري باليني و آكادميك دانشجويان توجه ندارد بلكه بيشتر بر رفع نيازهاي واقعي و مزاياي آن براي مددجويان (افراد، گروه‌ها و جامعه) تأكيد دارد. رعايت پنج اصل براي محقق شدن اين روش توصيه شده كه عبارتند از: انتخاب پايگاه مناسب، كاربرد براي آموزش دانشجو و خدمت به جامعه، دريافت بازتاب از تجارب دانشجويان، درك تمايزات و شنيدن صداي جامعه (توجه به تقاضاهاي مردم).
بحث: "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" روشي ارزشمند براي آموزش دانشجويان پرستاری و سایر رشته‌هاي علوم بهداشتي است زيرا در ضمن اينكه دانشجويان را براي كسب مهارت‌هاي شغلي آماده مي‌كند با توجه به مزاياي اين روش می‌توان در برنامه‌هاي آموزشي جامعه‌نگر، مراقبت بهداشتي در سطح جامعه، تحت نظارت مربيان كارآزموده طراحي و اجرا نمود.
واژه‌هاي کليدي: روش‌های آموزش بالینی، يادگيري همزمان با ارائه خدمات.

مقدمه:

تغییـر ترکـیب جمعیـت با افـزایش امید بـه زندگی، تنوع فرهنگـی و تغییر الگوی بیماری‌ها از بیماری‌هـای واگیـردار به سوی بیماری‌هـای مزمن همراه با هزینه‌هـای بالای خدمات درمانی باعث شده که ساختار سیستم بهداشتـی درمانی در اکثر جوامـع در حال توسعه و توسعه یافته از
تمرکز بر مراقبت و درمان به سوی پیشگیری و
ارتقاء سلامت تغییر کند و ارائه "خدمات
جامعه‌نگر" در بطن جامعه روز به روز گسترش
بیشتری یابد.
بنابراین انتقال جایگاه و تغییر محدوده ارائـه خدمـات بهداشتـی، درمانـی ایجاب مـی‌کند که سیستم آموزش علوم بهداشتی از جمله پرستاری نیز بیش از پیش به‌تربیت "نیروهای جامعه‌نگر" و پرستاران ماهر در بهداشت جامعه بپردازد.
تأکید"خدمـات جامعه‌‌نگر" در پرستاری بـر حفـظ و ارتقـاء سطـح سلامتـی، بهبود کیـفیت زندگی و پیشگیری از بیماری‌هـا در کل جامعـه است، اگرچه عمدتاً بر محـوریت فرد و خانواده توجـه دارد. مفاهـیم اولیـه خـدمات پرستـاری جامعه‌نگر عبارتند: از مراقبت از خود (Self care) و مراقبت‌های پیشگیرانه (Preventive care) دو مفهـوم دیگر در این زمینه عبارتند: از پیوستگـی خدمات و تشریک مساعی (1و2و3).
امـروزه دانشگاه‌هـای معتبـر دنیا و از جملـه انجمن دانشکده‌های پرستاری آمـریکا، توجه به تربيـت دانشجويـان متبحـر با مهارت‌هـاي فنـي بررسي و شناخت، تفكر انتقادي، برقراري ارتباط مؤثر و... را مدنظر قرار داده‌اند جهت تأمین ایـن رسـالت و تأمیـن کادر بهداشتی جامعه‌نگـر بـه منظـور ارائـه خدمـات جـامعه‌نگـر لازم اسـت دانشجویـان شرایـط واقعـی تجـارب يادگيـري متناسب با اهداف آموزشی و خدمات جامعه‌نگر را براساس "برنامه‌‌های آموزشی جامعه‌نگر " فرا گیرند و کاربرد دقیقی از آموخته‌ها را در شرایط واقعی تجربه نمایند (4 و5 و6).
آمـوزش جامعه‌نگـر آموزشـی اسـت کـه در
جنبه‌های عملیاتی خود تمام مشکلات بهداشتی را در نظر مـی‌گیرد و هدف آن تربیت نیروهـای جامعه‌‌نگری است که می‌خواهند و می‌توانند به جامعـه خود خدمت کننـد و به نحو مؤثـری با مشـکلات بهداشتـی در تمـام سطـوح مواجـه شونـد (5). در ایـن روش از جـامعه بـه عنـوان محیط يادگيري بیشترین استفاده به‌عمل می‌آید و در این محیط نه تنهـا دانشجویان بلکه استادان، اعضـاء جامعه و نمایندگان دیگر بخش‌ها نیز به نحوی مشارکت فعـالانه دارند.
در کشـور مـا "برنامـه کـارورزی در عرصـه پرستاری" به‌‌‌عنوان یک روش آموزشی جامعه‌‌نگر در سـال 1369 توسـط شاخـه پرستاری مامایـی ستاد انقـلاب فرهنگـی ارائـه شـد و در دی‌مـاه همان سال به‌دلیل مشکـلات دانشجویان مجـدداَ توسـط متخصصـان آمـوزش، خدمـات و بـورد پرستاری در کارگاه «برنامه‌ریزی آموزشی» مورد تجـدید نظر قرار گـرفت و نهایتاَ با هـدف کلی "تربیت پرستارانی کـه دانش، نگـرش و مهارت لازم را جهت ارائه خدمات پرستاری در سطـح جـامعه داشته باشند و بتواننـد به عنوان یکـی از اعضـاء تیم بهداشتی مراقبت‌های لازم را به فرد، خانواده و جامعـه ارائه دهند" به تصویب رسید.
اهـداف جزیـی این طـرح در قالـب کلـی عبارتند از:
"استفـاده از نقـش‌هـای مختلـف پرستـاران شامـل نقش‌هـای مراقبتـی، برقراری ارتبـاط بـا خانواده و مددجو، مشاوره و راهنمایی مددجویان در خانواده و جامعه، مربی و آموزش دهنـده در مسائل خود مراقبتی و افزایش اطلاعات، نماینده و حمـایت کننده در موارد حقوقـی، عامل ایجاد تغییر برای اصـلاح رفتارهـای بهداشتـی و نهایتاً مشـارکت دانشجویان در تحقیقات بهداشتـی در سطـح جامعه و مدیریـت و رهبـری برنامه‌هـای بهداشتـی، کـه همـه ایـن نقش‌هـا در سـه بعـد پیشگیری سطح اول، دوم و سوم در محدوده‌‌‌های مختلـف بهداشتـی– درمانـی اعم از بیمارستـان، درمانـگاه، محیـط کار، مدرسه و منـزل قابلیـت اجرایـی دارند (7و8). علـی‌رغم تدوین اهـداف وسیع و همه جانبـه و توجه به طراحی سیستـم آموزشی جامعه‌نگر بـرای دانشجویـان پرستاری ارائـه دروس کار آمـوزی و کـارورزی در حـال حاضـر بـه نحـوی اسـت کـه بیشتـرین وقـت دانشجویان در مراکز بهداشتی– درمانی صرف رسیدگی به امور مراجعین در ارتباط با پرونده- ‌های بهداشتـی- درمانی و ثبت آمار و گزارشات بهداشتی می‌شود کـه به ‌‌طـور معمـول توسـط کـاردان بهـداشت خانـواده، ماما یا بهـورز انجام مـی‌شود، بنابـراین بـرای دانشجویـان پرستـاری عملاً در زمینه ارتباط نزدیـک با منابـع جامعه و مخصوصاً خانواده‌ها فرصت کافی باقی نمی‌ماند و حتـی گاهـی در پروژه‌هـای بازدیـد منـزل و بـازدید جامعـه فقـط به بازدیدهـای سطحـی و بازگویی مطالب تئوری در شرایط کلاسیک اکتفا می‌شود.
به کارگیری روش "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" مـی‌تواند در راستای اصلاح رویه‌‌هـای آموزشی موجود و بـه منظـور کاربـرد خدمـات دانشجویـان در سطـح جامعـه روشی مناسب و سودمنـد باشد. این مقالـه به معرفـی ایـن روش نویـن بـرای آمـوزش عملـی دروس بهداشـت جامعه دانشجویان پرستاری مي‌پردازد تا همه‌ي اهـداف طرح آموزش جامعه‌نگر را پوشش داده و مـوجب ارتقاء سطـح آموزشی دانشجویـان و مهارت‌های عملی آنان در زمینه برقراری ارتباط مؤثـر بـا مددجویان، تفکر انتقادی، ابتکار عمل و همزمان با آن تقـویت مهارت‌هـای مدیریـت، رهبـری و مشاوره ‌شود زيرا به عقیده بسیاری از متخصصین لازمه کار با فـرد، خانـواده، گروه‌هـا و جامعه فراگیری این مهارت‌ها است كه نهایتاً مـوجب ارتقاء سطح بهداشتی جامعه می‌شود (3 و9 و10 و11 و 12).
مواد و روش‌ها:
اين مقالـه مروري با هدف معرفي "يادگيري همزمان با ارائـه خدمت " به ‌عنـوان يـك روش آموزشـي سودمند و متفـاوت با كارآموزي‌هـاي مرسـوم با كمـك جديدتريـن مقـالات علمـي-تحقيقاتـي، از طريـق جستجـوي كتابخانـه‌اي (ديجيتال و دستـي) از بين بيش از 250 عنـوان مقاله و نهايتاً انتخاب20 منبع تدوين شده است.
نتايج:
در ادامه مقاله آنچه از مرور مقالات به دست آمده در قالب عناوين اصلي: تاريخچه و تعريف "service learning"، اصـول، انـواع، مزايـا و كاربـرد آن در آمـوزش جامعـه‌نگر براي علـوم بهداشتی و پرستاری دسته‌بندي  و ارائه مي‌شود:
تاریخچـه و تعریف "يادگيري همزمان بـا
ارائه خدمت"
يادگيـري همزمان با ارائه خدمت كه به‌جـاي
ترجمه كلمه اصلي "service learning" از اين به بعد استفاده مي‌شود به معني ارائه خدمات و آموزش همزمـان به فراگیران در بستر جامعـه است و سابقـه‌ای در حـدود یک قـرن دارد. در اغلـب كشورهـاي دنيـا از اوایـل سـال 1900 میلادی تاکنون، اغلب برنامه‌های آموزش عملـی دانشجویـان در جامعـه در راستـای خدمت بـه جامعه به موازات اهداف آموزشی توسعـه یافتـه است. در طـی سال‌هـای 1960 تا 1970 تمایـل جدیدی برای اشکال دیگری از يادگيري تجربی به نام "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" شـکل گرفته است که تا حدودی با روش‌های قبلی به شکل کارآموزی مرسوم در کلینیک‌ها، مکان‌های عملی و آزمایشگاه‌ها تفاوت دارد.
"يادگيري همزمان با ارائه خدمت" براسـاس نگرش ساختار گرایانی است که معتقدند تولید و ساخـت دانش در افـراد از دانش و تجـربیات پایـه و مقـدماتی شـروع مـی‌شود و بـه طـرف فرآیند يادگيري، تغییر و بحث پیرامون اطلاعات جدیـد در زمینه اجتمـاع و محیـط فـردی پیش مـی‌رود. در حقیـقت در ایـن روش آموزشـی مفهـوم یادگیـری دوطرفـه ناشـی از تجربیـات دانشجویان در حین آموزش، ضمن مشارکت و ارائـه خـدمت در شرایط واقعـی در جامعـه به دسـت مـی‌آید و جامعه نیـز به طور مستقیـم از منافع این روش بهره‌مند می‌گردد.
در این روش هم جامعـه و هم دانشجو سود برده و فراگیـران فعالانـه به تولیـد علم و ارائـه خدمـات مرتبط با اهداف آموزشـی می‌پردازند. اساس کار این روش دریافت بازخورد از جامعه و مدرسان است که به فراگیران فرصت مـی‌دهد دانش جدیـد خـود را با دیگـران مطـرح کنند و آموخته‌های خود را برای دیگران معنادار کنند. با توسعه نگرش‌ها، باورها و رفتارهای دانشجویان در ارتباط با جامعه، دانشجویان علاوه بر تقویت مهارت‌هـای ارتباطـی و خلاقیـت، شهروندانـی مطلع، مسؤولیت‌‌پذیـر و آگاه خواهند شد کـه از این مهارت‌هـا در تمام مراحـل زندگی خود نیز استفاده خواهند نمود (13و14و15).
وجـه تمایز "يادگيـري همزمـان با ارائـه خدمت" از روش‌‌هـای کارآموزی مرسـوم و سنتی (Traditional clinical work field):
در جامعه چالش‌های مختلفی که دانشجو در روش "يادگيري همزمان با ارائه خدمت " با آن مواجه می‌شود باعث کـسب برخی مهارت‌هـای رده بالای سطوح يادگيري از جمله مهارت‌هـای لازم برای برخـورد با افـراد، خانواده‌ها و جامعه مـی‌شود که از طریق کلاس‌های درس تئوری و حتی روش‌هـای سنتی و مرسوم آمـوزش (کار- آموزی) کسـب نمـی‌شود. این روش در ضمـن ارائه خـدمات به جامعه منجر به ایجـاد آمادگـی حرفـه‌ای و يادگيري دانشجو مـی‌شود و در اثـر مشارکت و سهیم شدن با جامـعه منجر به ارائـه بازخورد و درک عمیق رویه‌های فردی و کسب تعهـدات دانشجویـان بـه عنـوان یـک شهرونـد خوب مـی‌شود. این دو موضوع یعنـی دریافت بازخـورد از جـامعه و درک عمیـق رویـه‌هـای فـردی و مسؤولیت‌‌‌هـای شهروندی وجه تمایز این روش از دیگر روش‌های کارآمـوزی مرسوم و سنتـی است که اکثر کارشناسان معتقدند برای کارایـی بیشتر دانشجویان پرستاری و سایر علوم بهداشتی در سطح جامعه زیربنایی و مهم هستند (14و15 و 16).
مهارت‌هایی که از طریق "يادگيـري همزمان با ارائه خدمت" به دست می‌آید:
در روش "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" دانشجو برای کار با جمعیت‌های تحت پوشـش از کلاس درس بـه جامعه فراخوانـده می‌شود و ایـن روش باعـث تقویت مهارت‌های مختلـف مورد نیاز برای کار با جامعه می‌شود. متخصصان اذعان دارند که در دروس مختلف پرستاری، کار درمانـی، فیزیوتراپـی و سایـر رشته‌هـای عـلوم پزشکـی مرتبـط بـا مسائـل انسانـی، نمـی‌توان مهارت‌های لازم برای برخورد با افراد خانواده‌ها و جامعـه را از طریق کلاس‌هـای درس تئـوری و حتـی روش‌هـای سنتـی و مرسـوم آمـوزش (کارآموزی) در مراکز به دانشجویان منتقل نمود بلکه چالش‌هـای مختلفی که دانشجـو در روش "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" با آن مواجـه مـی‌شود، باعث کـسب برخی مهارت‌هـای رده بالای سطوح يادگيري می‌شود که در کلاس‌‌های درس سنتی کسب نمی‌شود.
برای اجرای اصولی و واقعی روش "يادگيري
همزمان با ارائه خدمت" توصیه شدید بـر کسب
بینش فردی همراه با روش‌های کاملاً برنامه‌ریزی شـده و زمان‌بنـدی شـده برای ارائه بازخـورد و تعالـی نفس و کشف خود وجود دارد. بنابرایـن در حیـن "يادگيـري همزمـان با ارائه خـدمت" عـلاوه بـر ارائـه خدمـات و آمـوزش در کنـار یکدیگـر، مهارت‌ها و ارزش‌هایـی که معتقدیـم برای پرستـاری و بهداشت جامعـه هر دو زیـر- بنایی هستند به دست می‌آید (14). روش آموزشی "يادگيـري همزمان با ارائه خدمت" با توجه بـه کسب تجـارب دست اول و عملـی در برخـورد بـا مسائـل روزمره در محیـط واقعـی منجـر به کسب مهارت‌های زیادی مـی‌شود که مهمتـرین آنها عبارتند از:
1- تقویـت مهارت‌هـای تفکـر و استـدلال انتقـادی (Critical thinking and reasoning)
2- تکامـل ارتباطات بین فـردی و فـردی و استفاده از روش‌های ارتباط درمانی مؤثر
3- تقویـت مهارت‌هـای بررسی و شنـاخت جامعه و خانواده
4- درک کامـل و کاربـرد اطلاعـات اساسی (Core information)
5- تسهیـل همـکاری و مشـارکت طولانـی مدت دانشگاه و جامعه در ارتقاء سلامت جامعه
6- کشف توانایی‌ها و منابع جامعه
7- هدایت بحث‌های بهداشتی از دیدگاه‌‌‌های مختلف
8- تقـویت مهارت‌هـای رهبـری و تشـکیل گروه
9- توسعـه علاقـه و تمایـل دانشجویـان بـه يادگيري عمیق مبتنی بر تجربه
10- تقویت مسئولیت‌های اجتماعی به عنوان یک شهروند خوب
11- ارائـه فعالیت‌ها و تمرینات با اندیشـه و
تفکر عمیق و همراه با ارائه بازخورد
12- تقـوی مهـارت‌هـای حـل مشکـل (Problem solving) (1و6و9و13و14و16).
انـواع بـرنامه‌هـای آموزشـی بـه روش "يادگيري همزمان با ارائه خدمت"
آموزش به روش "يادگـيري همزمان با ارائـه خدمت" می‌تواند به چهار صورت اجرا شود:
1- اولویت يادگيري دانشجو
2- اولویت با خدمت به جامعه
3- اولویت با هر دو (يادگيري همراه با ارائه خدمت) در برنامه آموزشی مدون و رسمی
4- اولویت با هر دو (يادگيري همراه با ارائه خدمت) بدون برنامه آموزشی رسمی (13).
اصول آموزش به روش "يادگيري همزمان با ارائه خدمت"
محققـان مختلـف کاربـرد اصولـی را بـرای مؤثرتـر شـدن آمـوزش بـه روش "يادگيـري همزمان با ارائـه خدمت" توصیه نموده‌انـد که عبارتند از:
اصل اول: انتخـاب یـک پایـگاه و مـکان منـاسب بـرای ورود دانشجویـان بـه جامعـه (Placement quality).
برخـي محققين انتخـاب یک پایگاه منـاسب
بـرای ورود بـه جامعـه را در مـوفقیت طولانـی مـدت برنامه‌هـای "يادگيـري همزمـان با ارائـه خدمت" ضروری دانسته‌اند. این پایگاه می‌تواند باعـث جلب اعتماد، تقویت فـرآیند يادگيري و تسهیل ارتباط با جامعه شـود. این مراکز عبارتند از مراکـزی کـه خدماتـی را بـه جمـعیت‌هـای مختلف ارائه می‌دهند و دانشجو را برای کار با افـرادی کـه به‌ طـور معمـول در کـلاس درس، اجتماع و سیستم‌‌‌های مراقبت بهداشتـی مرسـوم در جامعه قابـل دستیابی نیستند آمـاده می‌کند یا خدمات که فرصت تجربه نقش‌هـای رهبـری را برای برنامه‌ریزی و تعامـل بـا مددجویـان فراهم می‌کنند. همچنین خدماتـي که در آنهـا فراگیران بتواننـد با مددجویـان دارای مشکـلات خـاص تعامل برقرار کرده و مهارت‌هـای حل مشکل را به کار برند (13و17 و18).
اصـل دوم: کارآیی "يادگيري همزمان بـا ارائـه خدمـت" برای جامعـه و دانشجویـان (Application between classroom and community)
براسـاس نظر سیفر (Seifer) دانشجویـان در طرح "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" علاوه بر این که به‌طـور مستقیم تعهـدات خـود را بـه جامعه ارائه مـی‌دهند، باید بین مطالب تئـوریک دانشـگاه و نقـش خـودشـان در جایگـاه ارائـه دهندگان مراقبت بهداشتـی ارتباط برقرار نموده و در زمینه‌ای که خدمات ارائه می‌شود، يادگيري داشته باشند (3).
دانشجویـان در "يادگـيري همزمـان با ارائـه خدمـت" باید بتوانند با استفـاده از مهارت‌هـای تفکر انتقادی و مهارت‌های بین فردی و ارتباطی در جهت مرتفـع ساختن نیازهای مددجویان بـه بهترین نحو اقدام نمـایند و مدرسین و هماهنگ کننده‌های کارورزی دانشجویان باید آنها را برای تغییـرات مربوطـه و متکـی به خود شدن یـاری دهنـد. براسـاس نظـرات جاکوبـی (Jacoby) و همـکاران "يادگيري همزمـان با ارائه خدمـت" بایـد اهـداف کلـی يادگيـري دانشجویـان را بـا نیازهـای جامعه ترکیـب نماید، این رویکـرد در نهایت باعث تقویت يادگيري فراگیرانی می‌شود که در این روش آموزشی درگیر بوده‌اند (6و13).
اصـل سوم: تفكر (Reflection)
جـزء اساسـی "يادگيـري همزمـان بـا ارائـه خدمت" عبارت است از ارائه تفكر، دانشجویان حین ارائه خدمت باید به فکر کردن درباره ایـن مسائل مشغـول شوند که ارائه خدمت به جامعه شامل چه کارهایـی است؟ طی این برنامه آنهـا چه تجاربـی از جامعـه کسب مـی‌کنند؟ تأثیـر ایـن تجـارب بر کارآیی شغلی آنها چیست؟ در طی تفكر فرد در چرخه‌ای از تفکرات درونـی و تمرینـات عملی براسـاس تجارب، دیدگاه‌هـای درونـی و تجزیه و تحلیل مشارکتی وارد شده و در نهـایت به سنتـز اطلاعـات مـی‌رسد. در این فـرآیند مربی به جـای "ارائه دهنده اطلاعـات" بیشتر نقش "راهنما" را برای دانشجو ایفا می‌کند.
تعـدادی از فعالیت‌هایی کـه بـرای تفكـر از دانشجویان خواسته می‌شود عبارتند از: نوشتن وقایع روزانه و خلاصه کارها به‌صورت گزارش (Journaling) همراه با سئوالات جستجوگرانه و کاوشگـرانه از سوی مربـی و روش‌‌هـای بحـث به صـورت بولتـن بـورد (Bulletin-Board) در اینترنت (13و19و20).
اصل چهـارم: درک تمایزهـا و تفاوت‌هـا (Diversity)
"يادگيري همزمان با ارائه خـدمت" از طریق ژرفانگـری فرصت‌هایی برای تبدیـل تئوری بـه‌ عمل فراهم می‌کند.
دانشجویـان در "يادگيري همزمـان بـا ارائـه خـدمت" می‌توانند عقاید مشتـرک بین افراد بـا تجارب، زمینه‌ها و نگرش‌های فرهنگی متفاوت را پیدا کرده و تمایزات موجود را درک نمایند. گاهی محیط "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" آن چنان با محیط پیرامون دانشجویان متفاوت است که فراگیران برای سازگاری با این محیط و نشان دادن عکس‌العمـل مناسب باید به سختی تـلاش کننـد. ولـی در نهایت بازخوردهایـی که دانشجویان ارائه می‌دهند، توانایـی آنها را برای درک ایـن نکتـه نشان مـی‌دهد کـه "علی‌رغـم تفاوت‌‌هـای فـردی، برای هر کسـی یک سـری نیازها، خواسته‌هـا و تمایلات مشترک با دیگران وجـود دارد" درک ایـن تمایـزات و تفـاوت‌هـا بستگـی به گستـردگی يادگيري همزمـان با ارائه خـدمت و کیفیـت و کمـیت جایـگاه آن دارد. بنابراین اگر دانشجویان عمیقاً تمـایزات را درک کنند، می‌توانند فراتر از محدودیت‌های اجتماعی اقتصادی این مسائل را تجربه کنند (13 و7 و18).
اصل پنجم: درک نیـاز (Need) و تقاضای (Demand) واقعی جامعه يا شنیدن صدای مردم (Hearing the voice of the community).
"يادگيـري همزمـان بـا ارائـه خدمـت" بـه دانشجـو کمـک می‌کنـد کـه فـرد را در محیط واقعـی‌اش بررسـی کنـد و در وقایـع روزانه بـا آنها وارد عمـل شود. تعامـل دانشجو با جامـعه باعث می‌شود که نیازهـای جامعـه را به خوبـی درک کنـد و ایـن متفـاوت از سئـوالات بالینی است که یک جواب مشخـص دارند.
طـی فرآیند بررسی و شنـاخت جامعه که در "يادگـيري همزمـان بـا ارائـه خدمـت" انجـام مـی‌شود، دانشجـو با شناخـت محیـط فیزیکـی، روانی- اجتماعـی، ارزش‌ها و اعتقادات جامعه و انواع امکانات اجتماعی می‌تواند نیازهای واقعی و تقاضاهای جامعه را نیز درک کند (13).
مزایـای آموزش به روش"يادگيري همزمـان با ارائه خدمت"
برای آموزش به روش "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" مزایای بسیاری ذکر نموده‌اند از جمله اینکه:
1- این روش هم برای يادگيري دانشجو و هم برای دریافت خدمات توسط جامعه مفید است.
2- راهی برای تمرین داوطلبانه مهارت‌هـای عملی در کار با جامعه بدون اجبار تجارب بالینی رسمی است.
3- سبـب اجـرای فرآينـد يادگيري براساس نیازهـای جامعـه، اولـویت‌هـا، برنامه‌ریزی‌‌هـای
جمعیتی و اهداف آموزشی انعطاف‌پذیر می‌شود.
4- دانشجویـان را در موقعیت‌هـای تجـارب يادگيـري (Learning experiences) متفـاوت ماننـد کار بـا مؤسسـات اجتماعـی بهداشتـی و مـواجهه بـا جمعیت‌هـای خـاص بیمـاران در جامعه قرار می‌دهد که در کلاس‌های تئوری به‌ دسـت نمی‌آید، بنابراین مشـارکت و همـکاری کادر بهداشتی، ارائه دهنـدگان خدمات و جامعه را فراهم می‌کند.
5- سبب درک عمیق تفاوت‌های فرهنگی و ارزش‌هـا، زبان، سبک زندگـی، وضع اقتصـادی اجتماعـی و مسائل مربوط به سنین مختلـف در حین آموزش می‌شود.
6- سبـب کسب مهارت‌هـای تفکر انتقـادی می‌شود که مستلزم آزمون آگاهانه، سیستماتیـک، عقلانـی و هدفمند تجزیه و تحلیل اطلاعات بـه منظور نتیجه‌گیری مناسب و اغلب خلاقانه برای حل مشـکل است. این نوع تفکـر امروزه بـرای فعالیت‌های دانشجویان علوم بهداشتی در چهـار چوب یک فرآینـد سیستماتیـک حل مشـکل در جهـت رفع نیازهـای مـددجو و تعییـن بهتریـن مداخلـه به نحو مطلوب ضروری است. فرآینـد مشـکل‌گشایـی شبیـه فرآینـد تحقیـق و شامـل مراحـل متوالـی بررسـی و شناخـت، تجزیـه و تحلیل موقعیت و تشخیص مشکلات، توانمندی- ‌‌هـای موجود و احتمالی، برنامه‌ریزی جهت حل مشکل، مداخله و ارزشیابی است. تقویت مهارت تفکر انتقـادی باعث می‌شـود ذهن فرد باز باشد و بـا کنجکاوی و حقیقت‌‌جویـی به‌دنبال یافتـن پاسخ‌ها و راهکارهای احتمالی برای حل مسائل و مشکلات باشد (16).
7- سبب کسب مهارت‌هـای برقراري ارتباط درمانـی و مـؤثر مـی‌شود کـه به‌طـور خلاصـه عبارتند از: 1) گوش دادن، 2) سکوت به موقع، 3) بازگو کـردن شنیده‌هـا، 4) ارائه بازخـورد و انعـکاس، 5) روشن‌سازی و درخواست توضیح، 6) توجه، 7) بازگشایی مفاهیم و مطالب گفته شده، 8) شوخ طبعـی و گشاده‌رویـی، 9) ارائـه اطلاعـات، 10) بیـان ادراکـات، 11) شناخـت موضـوع، 12) دادن حق انتخاب به مددجو و... .
8- از طریق ایـن روش ارزش‌‌هـای اخلاقی دانشجویـان از قبیـل همدلـی، خـود آگاهـی و اعتماد به نفس تقویت می‌شود.
9- از طریق این روش مهارت‌هـای پویایی گروه (رهبری، مشارکت، مسئولیت‌پذیری و...) تقویت مـی‌شود. کـسب این مهـارت برای کار بـا گروه‌هـا در جامعـه و کلاس‌هـای آموزشـی گروهی لازم است.
10- در ایـن روش دانشجویـان عـلاوه بـر کسب مهارت‌هـای فـوق شهروندانـی مطلـع، مسؤولیت‌پذیـر و آگاه خواهنـد شـد که از این مهارت‌هـا در تمـام مراحـل زندگـی خـود نیز استفاده خواهند نمود. (1و2و6و9و 13و14).
نتيجه‌گیری و پیشنهاد:
"يادگيري همزمان با ارائه خدمت" روشـي ارزشمنـد براي آموزش دانشجويـان پرستاری و سـایر رشته‌هـاي علوم بهداشتـي است، زيـرا در حيـن اينكـه دانشجويـان را بـراي كسـب مهارت‌‌هـاي شغلي آماده مـي‌كند به آنها اجازه‌ي مشاركت مؤثر با جامعه را مي‌دهد و در صورت اجراي اصولـي هم براي دانشجـو و هم جامعـه مفيد است.
اصول مهم در اجـرای این روش عبارتند از: انتخاب یک پایـگاه و مکان مناسب بـرای ورود دانشجویان به جامعه، توجه به کارآیی "يادگيري همزمـان بـا ارائـه خدمـت" بـرای جامعـه و دانشجویان، ارائه بازخورد و تفكر، درک تمایزها و تفاوت‌هـای جامعـه و نهایتـاً درک نیازهـای واقعی جامعه و شنیدن صدای مردم با توجه بـه مزايـای ایـن روش بـرای يادگيـري مؤثرتـر دانشجویان و آمـاده نمـودن آنهـا برای کسـب مهارت‌های برقراری ارتباط مؤثر، تفکر انتقادی، حـل مشـکل و پویایـی گـروه و... مـی‌توان در برنامه‌هاي آموزشـي جامعه‌نگر براي دانشجويان علوم بهداشتی و پرستـاري، دوره‌هاي "آموزش- ‌‌هاي ‌خدمت‌رسـان" معـادل پیشنهـادی كلمـه‌ي "يادگيري همزمان با ارائه خدمت" را طراحي و اجرا نمود و به این تـرتیب از مزایـای آن بـرای جامعه و دانشجو بهره‌گیری نمود. اجرای اصولی این روش مستلزم هماهنگی بین بخشی و درون بخشی، تربیـت و استفاده از مربیـان کارآزمـوده و دارای تفکر خلاق و انتقادی و برخی تغییرات ساختاری در سیستم آموزشی و بهداشتی- درمانی کشور است که با برنامه‌ریزی صحیـح و اصولی قابل اجرا می‌باشد.


منابع:
1. Weiss MD. Spiegel K. Advanced practice nursing education opening doors to community collaboration. Advanced Practice Nursing Journal 2005; 5: (2).
2. علي نيا ش. در ترجمه: مفاهیم پایه بهداشت و پرستاری جامعه‌نگر. برونر و سودارث (مؤلفين). تهران: نشر سالمی. 1380.
3. Seifer S.D. Service learning: Community campus partnership for health professions education Acad. Med. 1998, 73: 273-277.
4. Connolly Charlene, Wilson Diane, Missett Regina. Associate Degree Nursing in Community- Based Health Center Network: lessons in collaboration. Journal of Nursing Education feb 2004; 43: 78-81.
5. علم‌داری میلانی خ. اهمیت ایجاد نگرش اجتماعی در آموزش پزشکی جامعه‌نگر. مجله پرستاری مامایی دانشگاه علوم پزشکی تبریز. 1372: 1 (1): 45-42.
6. Warren B.J, Donaldson R. Whaley M. Service learning: An Adjunct to therapeutic communication and critical thinking skill for baccalaureate nursing students. Journal of Nursing Education Mar 2005; 44: 147.
7. مداح س. صورتجلسه کارگاه برنامه‌ریزی پرستاری جامعه‌نگر. دفتر پرستاری وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی. دی‌ماه 1369.
8. اسدپور م، عبدی م، اسکندری م. بررسی جامع طرح کارورزی در عرصه و ارائه راه حل سمینار مسائل پرستاری، دانشگاه تربیت مدرس آبان 1377: 19.
9. Narsavage G.L, Batchelor H, Lindell D. Chen YJ. Developing personal and Community learning in graduate nursing education through community engagement. Nursing Education Perspective Nov/Dec 2003; 24: 300.
10. Silcox H.C: A How – to- Guid to Reflection: Adding Cognitive learning to community service programs. Philadelphia PA: Brighton Press. 1993.
11. Jensen GM,Gwyer J, Hack LM. Expertise in physical therapy practictice, Boston MA: Butterworth- Heinemann. 1999.
12. Jacques L: Introduction to health care in: Rieke E, Seifer SD, Connorsk (eds). Service learning in health professions education: volume 1. A Syllabi Guide. Sanfransisco, CA: Community campus partnership for health 2000.
13. Hoppes Steve, Bender Denise, De Grace Beth Werner. Service learning is a perfect fit  for occupational and physical therapy education. Journal of Allied Health Washington. spring 2005; (34): 47-51.
14. Lundy Karen, Janes Shyrin, Community Health Nursing (Text Book): service learning discovery the self and developing community values,jones and Bartlett. 2001:246
15. خانکه ح، طاهری م.SERVICE LEARNING  مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی ویژه نامه شماره 10 مجموعه خلاصه مقالات سمینار آموزش در علوم پزشکی دانشکده پرستاری و مامایی اصفهان آذر ماه 1382: 57-58
16. Scott Sherry B, Harrison Adrienne D, Baker Thelma and Wills Joylinne Interdisciplinary community partnership for health professional students: A service learning Approach. Journal of Allied Health,Washington: spring 2005; (34): 31-36.
17. Eyler J, Giles D. Where’s the learning in Service learning? San fransisco CA: Jossey Bass Publishers. 1999.
18. Conner David B. The effect of course – related service projects in child development course. College Students Journal Mobile. Sep 2004; 38: 462-472.
19. http://academic.udayton.edu/aep/legaled/index.htm:students learning and legal education: report on service learingin a health care law class.
20. خراساني پ، جوزي م. Service learning"  روشي براي  ارائة «خدمت ضمنِ يادگيري» در آموزش پرستاري جامعه‌نگر"  مجله ايراني آموزش در علوم پزشكي شماره 14 ويژه ‌نامه خلاصه مقالات هفتمين همايش كشوري آموزش پزشكي دانشگاه علوم پزشكي تبريز 1384 ص 34-35.