پایگاه اطلاع رسانی پرستاری

بيماري مالتيپل اسكلروز را بهتر بشناسيم

M.S چيست ؟

M.S يك بيماري مزمن است كه به علت تخريب اوليه و از بين رفتن غلاف ميلين در نرونهاي سيستم عصبي مركزي ايجاد مي شود . در اين بيماري غشاء ميلين كه جهت انتقال پيامهاي عصبي ضروري مي باشد دچار آسيب شده ، لذاسرعت انتقال پيام ها كاهش پيـدا مي كند . معمولاً شيوع بيماري در سنين 20 تا 40 سالگي و در زنان دو برابر مردان ، در سفيدپوستان بيش از سياه پوستان بوده ، در نواحي سرد آمريكاي شمالي و اروپا شايع تر است . اگر فردي درمنطقه پرخطر از نظر ابتلاء به M.S  به دنيا بيايد و به منطقه كم خطر مهاجرت كند ، پس از 15 سالگي احتمال ابتلاء به M.S مانند منطقه پرخطر اوليه است .

علل وعوامل خطر در MS :

علت اصلي M.S ناشناخته است اما آخرين تئوري مطرح شده حاكي از آن است كه پروسه تخريب ميلين در M.S  توسط يك عفونت ويروسي تحريك و آغاز مي شود .

استعداد ژنتيكي و احتمال دخالت ژن هاي متعددي در ايجاد M.S وجود دارد. اما تنها اثر ژن H.L.A  بر روي كروموزوم 6 بعنوان يك عامل خطر، بسيار مورد بحث مي باشد . عوامل ديگري مانند عفونت ها ، صدمات فيزيكي ، استرس ، هيجان، خستگي وحاملگــي ( سه ماه پس از زايمان ) نيز مطرح مي باشد .

پاتوفيزيولوژي بيماري M.S :

ميلين ماده اي چرب با سرعت انتقال زياد است كه اطراف آكسون را احاطه نموده و باعث سرعت انتقال پيام هاي عصبي مي شود . در M.S با تخريب اوليه ميلين ، پلاكهايي در امتداد غشاء ميلين تشكيل مي شوند. در مركز اين جراحات سلولهاي اليگودندروسيت مرده وجود دارد كه با التهاب، زخم وتخريب بافت عصبي همراه است. در اين مرحله تلاش توسط سلولهاي اليگودندروسيت در لبه هاي پلاك جهت دوباره سازي ميلين اتفاق مي افتد. شايعترين محل ايجاد پلاك ها ، اعصاب چشم، مغز و نخاع گردني است .

سير بيماري در M.S به چهارگونه است :

1- عودكننده – فروكش كننده

2- پيشرونده ثانويه

3-  پيشرونده اوليه

4-  عودكننده پيشرونده

علائم كلينيكي :

1-   ضعف و احساس مورمور شدن در اندام هاي تحتاني در اثر درگيري مغز ونخاع

2- كاهش بينايي ، به علت التهاب عصب بينايي

3- عدم تعادل ، به دليل درگيري مخچه

4-  مشكلات مثانه و روده به دليل درگيري نخاع

5- عدم كارآيي مثانه، كه مي تواند به صورت ترس از ادرار كردن ، تكرر ادرار ، كاهش احساس دفع ادرار ، بي اختياري وتجمع ادرار وجود داشته باشد .

6- كاهش يا افزايش تون عضله دترسور ، عضله گردن مثانه ويا اسفنكتر خارجي مثانه . مهمترين اشـــكال در مثانـــــــه ، هايپررفلكسي مي باشد كه همراه با انقباض اسفنكتر مثانه ،عضله دترسور هم منقبض مي شود .

7- يبوست و عدم كارآيي روده به دليل ضايعه در نخاع، عدم تحرك ، كم  آبي ، عوارض داروها و كاهش تغذيه مي باشد . عدم كنترل مدفوع بسيار نادراست ، اما ممكن است بوجود آيد .

8- عدم توانايي جنسي بدليل وجود ضايعات در راههاي اتونوميك بالارونده و پايين رونده و ضايعه در فيبرهاي حسي نخاع .

9- خستگي كه به علت انقباض عضلات ايجــــاد مي شود و نيزسبب كاهش انرژي ، عدم كنترل حركت ، مشكل در مراقبتهاي شخصي و مسائل جنسي و كاهش مسئوليت شغلي و تفريحــي مي گردد .

10- افسردگي در اثر ناتواني و يا سير بيماري بوجود مي آيد .

تست هاي تشخيصي :

1-   بررسي مايع مغزي نخاعي (C.S.F)

2-  بررسي مسير اعصاب شنوايي و بينايي از جهت كاهش سرعت انتقال پيامهاي عصبي

3- M.R.I  از مغز و نخاع جهت تشخيص پلاكها

برنامه ريزي جهت درمان :

1-  درمان حملات حاد بيماري شامل: كورتيكواستروئيد ، بصورت وريدي يا خوراكي مي باشد كه هر دو مورد سركوب كننده سيستم ايمني در مقابل ويروسها است و تا زمان بهبودي مورد استفاده قرار مي گيرد كه بايد كنترل و پيگيري به عمل آيد . نوع خوراكي اين دارو بايد تدريجاً  كم و سپس قطع شود . آزايتوپرين يا سايتوكسان يا ايموران از ديگــــر مهار كننده هاي بيماري M.S  پيشرونده مي باشند .

2- درمان در زمان تشديد علائم بيماري M.S :

الف ) داروهاي اينترفرون بتا Lb  مانند Betaseron كه يك داروي ضدويروس براي بيماراني كه مكرراً دچار بهبودي و عود بيماري مي شوند تجويز مي گردد و بصورت زيرجلدي ، يكروز در ميان تزريق مي گردد .

ب ) داروهاي اينترفرون بتا La مانند Avonex در حملات عودكننده هفته اي يكبار عضلاني تزريـــق مي گردد.

ج ) Rebif تنها اينترفرون بتا La است كه بصورت سرنگ آماده تزريق با دو مقدار 22mg و 44mg موجود مي باشــد كه هفته اي 3 بار زيرجلدي تزريق مي گردد و پيش آگهي بسيار خوبي در كاهش ناتوانيهاي بيمار در آينده دارد .

د ) دارویCopaxane جهت حملات عود كننده M.S   مفيد است و عوارض اينترفرونها مانند تب ، لرز ، رنگ پريدگي ، خستگي ، افسردگي و واكنشهاي پوستي را ندارد . عوارض شامل فشار قفسه سينه ، برافروختگي و كوتاه شدن تنفس در كمتر از 15 دقيقه مي باشد كه ندرتاً گزارش شده است.

3- درمان علامتي در M.S :

الف ) در هنگام عدم كارايي مثانه ، داروي اكسي بوترين و پروبانتيلين استفاده مي شود .

ب ) جهت درمان يبوست،  پسيليوم – هيدروموكيلوئيدو بيزاكوديل

ج ) براي رفع خستگي، آمونتادين – فنوباربيتال – كلونازپام

و ) جهت گزگز و مورمور شدن كار با مازپين – فني توئين – امي تريتيلين

برنامه ريزي پرستاران در مراقبتهاي باليني بيماران M.S

كنترل علائم كلينيكي مانند :

1-   تشخيص مشكلات بينايي از قبيل دو بيني و تاري ديد

2- گرفتن تاريخچه دقيق بيماري

3- تشخيص توانايي هاي حركتي از قبيل راه رفتن و كاركرد اندامهاي داخلي مانند روده ها ومثانه و بررســي عملكرد كار كليه ها

تشخیص های پرستاری و مداخلات

تشخیص پرستاری:  يبوست  در بيماران M.S :

كم تحركي وتخريب ميلين دو علت عمده يبوست است.

 مداخله : رژيم غذايي پرفيبروپرحجم + مايعات 2000 سي سي روزانه مصرف كنند و در روز يكبار دفع داشته باشند .

تشخیص پرستاری:  كمبود يا فقدان توانايي در فعاليتهاي روزمره

مداخله :

 1- ايجاد تعادل بين كار ، استراحت ، ورزش و تفريح

2- انجام فعاليت روزانه بدون خستگي شديد در بيمار

3- استفاده از رژيم غذايي پركالري و پرپروتئين

4- كاهش تحريكات فيزيكي جهت پيشگيري از اسپاسم

5- ايجاد كشش در عضلات دچار اسپاسم حداقل 2 بار در روز

6- استفاده از داروهاي ضداسپاسم مانند بكلوفن طبق دستور پزشك

7- حركت دادن مفاصل دوبار در روز توسط خود بيمار يا پرستار مسئول

8- برطبق نوع و درجه تغيير شكل مفاصل در بيماران M.S  استفاده از اسپلينت ، عصا ، واكر ويا صندلي چرخدار الزامي است .

تشخیص پرستاری: نداشتن اطلاعات كافي بيمار در مورد M.S  

مداخله :

1- ارجاع و معرفي به مراكز يا انجمنهاي M.S  

2- كم كردن استرس وعوامل استرس زا توسط آموزش به بيمار

تشخیص پرستاری: كاهش اعتماد به نفش در بيمار

مداخله:

1- تشخيص زمينه هاي رواني واجتماعي بيمار

2- تقويت اعتماد به نفس در بيمار

3- بررسي وحمايت بيمار در صورت افسردگي واسترس از طريق گروه درماني و گرفتن تاريخچه خانوادگي

ارزشيابي نهايي :

نهايتاً با بررسي و ارزشيابي نتايچ  مورد انتظار واضح است كه كنترل ومعالجه M.S شايد نياز به زمان بسيار طولاني داشته باشد .

منابع :

1.  Medical .Surgical.Nursing Jorcom Black 2001

2.  MSS. com

كارشناس پرستاري بیمارستان نمازی