پایگاه اطلاع رسانی پرستاری

نويسنده : مسعود سيرتي نير

مقدمه

قدر مسلم تامين سلامتي افراد جامعه از اهداف مهم هر كشور در مسير رشد جنبه هاي اجتماعي ، فرهنگي ، سياسي و اقتصادي است ، بنابراين تيم درماني در يك مملكت وظيفه بسيار خطيري را بعهده دارد و بسياري از مردم از همه امكاناتي كه براي مراقبتهاي بهداشتي درماني موجود است اطلاع چنداني ندارند ، در واقع اين حقيقتي است اعجاب انگيز كه حتي در جوامع پيشرفته با تحصيلاتي در سطوح بالا ، غفلت و بي خبري از اصول تسهيلات و امكانات پزشكي امري بسيار عادي است ، اما بدون ترديد يكي از وظايف مديران خدمات درماني بهداشتي ارزشيابي صحيح و علمي كيفيت خدمات و فعاليتهاي انجام شده در مراكز ارائه دهنده خدمات است .

پرستاران بزرگترين گروه اين زنجيره هستند كه بلاشك بدون مداخله آنها اقدامات درماني امكان پذير نخواهد بود و انتظار مي رود حرفه پرستاري همانند ساير حرف پزشكي با تحولات اجتماعي و نحوه ارايه خدمات بهداشتي و درماني در جامعه همگام شود تا پرستاران بتوانند به طور كامل كارايي و لياقت شغلي از خود نشان دهند .

از جمله روشهاي پرستاري كه موجب پيشبرد سطح كيفي و عملي در اين حرفه مي شود اجراي فرآيند پرستاري است كه بعلت نبود فرصت كافي و كار زياد و عدم آگاهي بعضي از همكاران ، عدم امكانات و تجهيزات كافي و عدم همكاري بيمار و تيم مراقبت در مراكز درماني بويژه بيمارستانها عملاً كاربرد آن ناكام مانده است . بيمارستان نيز مهمترين مركز ارايه دهنده خدمات بهداشتي درماني از دياليز همواره مورد توجه خاصي قرار داشته كه در راستاي پيشرفت سريع و روز افزون علم و تكنولوژي بر اهميت آن افزوده شده است ، لذا افزايش اهميت و نقش اين مركز در بازگشت سلامت افراد جامعه منجر به افزايش انتظارات مردم گشته كه توفيق در اين مراكز در بازشگت سلامت افراد جامعه منجر به افزايش انتظارات مردم گشته كه توفيق در اين امر مهم جز از طريق حصول اطمينان از كيفيت خدمات عرضه شده امكان پذير نيست .

كيفيت خدمات بهداشتي درماني و عوامل موثر در افزايش كارآيي مديران

بررسي منابع علمي در رابطه با سابقه اين موضوع ، حاكي از آن است كه تحقيقات به عمل آمده در اين زمينه ، بسيار اندك و ناچيز بوده ، بطوريكه بوداغيانس ( 1357 ) ، تحقيقي را تحت عنوان عوامل موثر در افزايش كارآيي مديريت بيماترستانها ، در دو بيمارستان دولتي و نيمه دولتي انجام داد؛ وي نتيجه گرفت كه ساختمانها و تجهيزات ، آموزش نيروي انساني ، تداركات مناسب و كافي از عوامل موثر بوده و شاخصهاي كلي ايجاد زمينه مساعد براي افزايش كارايي مديريت بيمارستان را در عدم اتلاف منابع بيمارستان از طريق جلوگيري از بيكاري ، كم كاري و تورم كاركنان ، استفاده از قانون پرسنل صحيح در جايگاه صحيح ، هماهنگي ميان كليه بخشها ، كاهش هزينه ها بدون كاهش كيفيت ، تهيه وسايل از طريق با صرفه ترين راه ممكن ، كنترل دقيق و مستمر توسط يك مديريت صحيح ، علمي و اعمال حسابرسي پزشكي مي داند .

افشار ( 1365 ) استفاده از يك روش برنامه ريزي شده و منظم براي رفع مشكلات كار ، ارزيابي بخشهاي مختلف و توسعه ارتباطات و روابط ميان كاركنان را مورد تاكيد قرار مي دهد . به عبارت ديگر كيفيت شامل اصلاح مستمر خدمات پزشكي براي رسيدن به نيازها و انتظارات بيماران ، پزشكان ، كاركنان  و كارفرمايان است .

كيفيت مراقبت پرستاري

امروزه در مديريت خدمات پرستاري به اين نكته كه مراقبتهاي ارايه شده با كيفيت مطلوب همراه باشد ، اهميت خاصي داده مي شود بطوريكه مديران خدمات بهداشتي درماني در عمل به وظايف عمومي مديريت نظير برنامه ريزي ، سازماندهي ، هدايت و كنترل ، نوآوري ، انگيزش ، هماهنگي و ... پاسخگويي نيازها و خواسته هاي بهداشتي و درماني مردم است و سعي و كوشش آنها در جهت نجات جان افراد و يا بازگشت سلامت آحاد جامعه است .

مارينر ( 1992 ) نيز پرستار را مسئول ارتقاي كيفي مي داند . بطور كلي كسب اطمينان از اينكه بيمار بدون توجه به موقعيت و شرايط محيطي خدمات مناسبي را دريافت مي كند يكي از مسائل بغرنج پرستاران محسوب مي شود و به نظر شامانسكي ( 1992 ) افزايش و ارتقاي كيفيت مراقبتي مستلزم بيشترين توجه بر روي بررسي دقيق وضعيت و كنترل موقعيت است .

البته مساله كيفيت و اطمينان از كار پرستاري موضوع جديدي نيست بلكه حتي در نوشته هاي اوليه نايتينگل به چشم مي خورد . همچنين در اكتبر سال 1972 در كنگره بهداشت عمومي قانوني به منظور اطمينان از كيفيت مراقبتهاي ارائه شده در مراكز بهداشتي درماني تصويب شد و اين حق طبيعي بيماران است كه حامياني آنها را در دستيابي به خدمات مطمئن و عادلانه كمك نمايند .

در چند سال اخير برنامه هاي كنترل كيفيت در خدمات درماني شروع شده است اما بعضي از مطالعات و تجهيزات در پرستاري وجود دارد كه تسهيل كننده در كنترل كيفيت مراقبتهاي پرستاري است . هنگامي كه استاندارد هاي مراقبتي به اجرا گذارده مي شود ، توانايي افراد جامعه از طريق استفاده از مزايايي مانند مقايسه مراقبتهاي درماني و اندازه گيري تاثير آن افزايش مي يابد .

كلماتي نظير اطمينان كيفيت ، كنترل كيفيت ، استانداردهاي اغلب واژه هايي هستند كه بويژه در دهه اخير بطور وسيع در پرستاري بكار رفته ولي متاسفانه در جامعه ما واژه هاي اطمينان كيفيت و كنترل كيفيت در خدمات پرستاري هنوز براي ساير افراد حرفه اي غير پرستاري معني و مفهوم واقعي خود را به دست نياورده اند كه با همت والاي پرستاران و با گذشت زمان اين بينش اصلاح خواهد گشت .

عقيده صاحبنظران درباره كيفيت خدمات ارائه شده پرستاري

لانبرگ ( 1991 ) كيفيت را مشخصات يك محصول يا مراقبت مي داند كه در رفع نيازها به طور رضات بخشي مفيد باشند .

به اعتقاد استارفيلد و ديگران ( 1994 ) كيفيت بالا با متوسط بودن هزينه در ارتباط است و امروزه اكثر مددجويان ، خدمات كيفي را بر هزينه ترجيح مي دهند .

به عبارتي آنچه را كه مددجويان و بيماران مي خواهند و به خود حق مي دهند كه در انتظار دريافت آن باشند نوعي خدمات پزشكي تخصصي با كيفيتي مطلوب و در سطحي بسيار بالا است ، در اين مورد كيفيت به معناي مناسب بودن با مقصود تعريف شده است .

اصولاً مطالعه و قضاوت هر مراقبت نيازمند توجه به نكات زير است :

1- موثر بودن ( Effectivency )

2- سودمند بودن ( Efficiency )

3- مطلوب بودن ( Optimatility )

4- قابل قبول بودن ( Acceptalility )

5- قانوني بودن ( Legitimacy )

6- عدالت ( Equity )

همچنين اولري ( 1991 ) جنبه ها و ابعاد كيفيت را در مناسب بودن ، موثر بودن ، امكان دسترسي ، ايمني مراقبت و محيط ارائه مراقبت و نيز پذيرش و تداوم مراقبت مي داند .

دوگاس عوامل زير را بر كيفيت مراقبتها موثر مي داند :

1- مراقبين اعم از پزشك و پرستار

2- بيمار ، مددجو

3- استانداردهاي سازمان

4- محيط يا مركزي كه در آن مراقبت ارائه مي شود .

آيا تسهيلات وسايل و پرسنل كافي به پرستار اجازه مي دهد كه مراقبت با كيفيت بالا را ارائه نمايد ؟

در پاسخ به اين سوال بايد خاطرنشان ساخت كه تسهيلات ، تجهيزات و وسايل كار ، بودجه و منابع مالي ، نيروي انساني ، بعنوان معيارهاي ساختاري ضروري هستند اما ساختار به تنهايي كيفيت بالا را تضمين نمي كند بلكه تا حدودي مبين مديريت صحيح است .

حصول اطمينان از كيفيت مراقبتي

بطور كلي كسب اطمينان از كيفيت يك مراقبت مستلزم بررسي و حسابرسي مراقبت انجام شده است كه اين امر با توجه به استانداردها و معيارهاي موجود صورت مي گيرد .

به عبارت ديگر در كسب اطمينان از كيفيت خدمات ارائه شده ، ملاك ارزشيابي ، استانداردها بوده كه آنها را مي توان به دو قسم معيارهاي مراقبتي قابل اندازه گيري و قابل مشاهده مطرح كرد .

در اين مورد فيپس و همكارانش ( 1991 ) معيارهاي ساختاري و فرآيندي و پيامدي معيارهاي تشكيل دهنده استاندارد معرفي مي نمايد .

معيار ساختاري :

معيار حاضر به موقعيتهاي محيطي كه در آن بيمار با پرستار ارتباط برقرار مي سازد اطلاق مي شود و در برگيرنده اهداف سازمان ، مسئوليت هاي قانوني ، تسهيلات قانوني و مسائل پرسنلي است .

اين معيار نتيجه فعاليتهاي انجام شده اي است كه در ان مراقبين خدمات بهداشتي درماني مشاركت داشته اند و در اين نوع ارزيابي نتايج حاصل از فعاليت ها مورد توجه قرار مي گيرد .

معيار فرآيندي

در معيار فرآيندي نحوه ارائه مراقبت . مورد سنجش و اندازه گيري قرار مي گيرد و در اين روش پرستار و بيمار منابع جمع آوري اطلاعات هستند . بنابراين مي توان گفت كه كيفيت ها و استانداردها در ارتباط تنگاتنگ با يكديگر هستند .

و در اطمينان كيفيت ، پرستاران بايد توانايي بررسي و اندازه گيري كيفيت هاي مراقبت با توجه به استاندارد را داشته باشند .

كسب اطمينان از كيفيت يك مراقبت مستلزم بررسي و حسابرسي وضعيت موجود مراقبت ارائه شده است كه اين امر با توجه به استانداردها مورد سنجش قرار مي گيرد . بدين وسيله مشخص مي شود كه تا چه ميزان استانداردهاي مراقبتي براي بيماران انجام مي گيرد و در صورت نياز تغييرات اعمال مي گردد .

پيشنهادات و راهكارهاي عملي

با عنايت به نكات مذكور توصيه ها و پيشنهادات ذيل در راستاي حصول هر چه بهتر كيفيت و كارآيي در خدمات بهداشتي درماني بويژه پرستاري ارائه مي شود :

1- نظارت بر كاركنان و استفاده از نظام ارزشيابي صحيح و عملي بطور مستمر .

2- اقدام در ارتقاء سطح معلومات پرسنل از طريق باز آموزي و آموزش ضمن خدمت ، انتخاب سوپروايزرهاي آموزشي كارآزموده و برگزاري سمينارها و كنفرانسها در زمينه مديريت و سرپرستي مراكز بهداشتي درماني.

3- استفاده از تكنيكهاي جديد مراقبتي درماني و تشويق كاركنان به استفاده از آنها و ايجاد رقابت سازنده در اين مورد .

4- افزايش امكانات و تجهيزات بهداشتي درماني .

5- تطبيق و هماهنگي امور مراقبتي درماني با توجه به استانداردهاي موجود .

6- افزايش ميزان اعتبارات مالي و انتخاب مشاور اقتصادي در مراكز درماني .

7- افزايش امكانات رفاهي و حرفه اي و اهميت دادن بيشتر به مسائل و مشكلات كاركنان .

8- فراهم ساختن ابزار وجود كاركنان رقابتهاي سازنده به منظور افزايش مهارتهاي حرفه اي و بهسازي كاركنان .

9- ايجاد ثبات در مديريت هاي واجد شرايط و عدم بكارگيري افراد در پستها و جايگاههايي كه از تخصص مربوط و لازم برخودار نيستند .

10-عدم بكارگيري مشمولين وظيفه عادي در مراكز ارائه دهنده خدمات بهداشتي درماني به دليل اهميت و نقش حساس برقراري ارتباط در بهداشت رواني مراجعين .

پيشنهادات پژوهشي

از جمله مواردي كه براي انجام طرح هاي تحقيقاتي مي توان پيشنهاد نمود ، مراحل ذيل است .

1- انجام تحقيقاتي به منظور بررسي عوامل موثر در افزايش كارآيي مديريت مراكز بهداشتي درماني بويژه بيمارستاني سپاه .

2- بررسي مسائل و مشكلات مديريت مراكز بهداشتي درماني سپاه .

3- بررسي ضوابط مناسب جهت انتصاب مديران خدمات پرستاري ، مديران و مسئولين بيمارستانهاي تابعه .

4- بررسي مقايسه اي كيفيت كارآيي عملكرد پرسنل خدمات بهداشتي درماني بيمارستانهاي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي بقية ا.. ( عج )

5- بررسي مقايسه اي كيفيت خدمات بهداشت درماني ارائه شده در مراكز وابسته به بهداري سپاه تهران و شهرستانها .