پایگاه اطلاع رسانی پرستاری

اثرات آفتاب بر روي پوست  ( قسمت اول ) :

« مقدمه »

 نوري كه از خورشيد به زمين مي رسد از سه جزء اساسي تشكيل مي گردد .

1-   امواج مرئي كه حدود 50% از نور خورشيد را تشكيل داده و باعث قابل رؤيت شدن اجسام مي شود .

2-  امواج « زير قرمز » كه حدود 40% از نور خورشيد را تشكيل داده و باعث انتقال حرارت خورشيد به زمين مي گردد .

3-  اشعه « فرا بنفش » كه بيشترين اثر را بر روي پوست انسان دارد . اين اشعه از سه جزء اصلي A  ، B ، C  تشكيل شده است كه هر كدام از اين اجزا داراي اثرات مخصوصي مي باشند .

اشعه فرابنفش نوع  A  مهمترين عامل ايجاد واكنشهاي حساسيتي نسبت به نور خورشيد است . اشعه فرابنفش نوع B عامل اصلي ايجاد قرمزي پوست  ، آفتاب -سوختگي ، افزايش رنگ پوست ، پيري زودرس و سرطانهاي پوستي مي باشد . همچنين اين اشعه مي تواند سبب توليد ويتامين D در پوست گردد.

اشعه فرابنفش نوع  C معمولا“ به سطح زمين نرسيده و توسط جو كره زمين جذب مي گردد .

« عوامل مؤثر بر شدت  تابش اشعه فرابنفش »

 شدت تابش اشعه فرابنفش تحت تأثير عوامل متعددي قرار مي گيرد كه در زير به برخي از آنها اشاره مي شود :

1)   زمان : بيشترين شدت اين اشعه در ساعتهاي حوالي ظهر است كه ناشي از عمودي تر تابيدن نور خورشيد در اين زمان ميباشد ، بطوريكه 65% اشعه فرابنفش در ساعتهاي بين 10 صبح تا 2 بعد از ظهر به زمين تابيده مي شود.

2)   ارتفاع : هرچه ارتفاع از سطح دريا بالاتر باشد ، شدت تابش اشعه فرابنفش نيز بيشتر خواهد بود كه ناشي از كاهش ميزان گردوغبار و دود موجود در هوا ميباشد .

3)   عرض جغرافيايي : هرچه كمتر باشد ، شدت تابش اشعه فرابنفش بيشتر خواهد بود بطوريكه اين ميزان در استوا از تمامي نقاط زمين بالاتر است .

4)   فصل : بيشترين شدت تابش اشعه فرابنفش را در فصل تابستان مشاهده مينمائيم كه بعلت عمودي تر تابيدن  نور خورشيد در اين فصل مي باشد .

5)     رطوبت : ميزان نفوذ اشعه فرابنفش در پوست مرطوب تقريبا“ 4 برابر بيش از پوست خشك است .

« عوارض پوستي ايجاد شده توسط اشعه فرابنفش »

1)      آفتاب سوختگي  :

حادترين و آشكارترين جزء باليني تماس با اشعه فرابنفش ، قرمزي و آفتاب سوختگي پوست است كه در عرض 4-3 ساعت پس از تماس با نور خورشيد ايجاد شده و در طي 24-12 ساعت به بالاترين شدت خود مي رسد . اشعه فرابنفش باعث تخريب DNA موجود در هسته سلولهاي پوستي شده و به اين ترتيب به سلولها صدمه مي زند . علت ايجاد قرمزي پوست نيز آزادشدن واسطه هاي شيميايي مختلف مي باشد كه از مهمترين آنها مي توان به هيستامين اشاره نمود .

2)    برنزه شدن پوست :

اشعه فرابنفش با افزايش فعاليت تعداد سلولهاي رنگدانه ساز پوستي مي تواند باعث ايجاد برنزه شدن پوست گردد . اين عمل معمولا“ 72-48 ساعت پس از تابش نور خورشيد ايجاد مي شود كه يكي از مكانيسمهاي دفاعي پوست برعليه تشعشعات خورشيدي خواهد بود .

3)   پيري زودرس :

ارتباط بين پيري زودرس با تماس مداوم با نور خورشيد ، كاملا“ به اثبات رسيده است . مشخص شده است كه اشعه فرابنفش به تنهايي و يا در همراهي با اشعه زير قرمز مي توانند سبب تخريب الياف كلاژن و الاستين موجود در پوست گردند . اين الياف عامل اصلي استحكام و كشش طبيعي پوست بوده و صدمه به آنها مي تواند منجر به پيري زودرس پوست شود . به همين دليل افرادي كه داراي مشاغلي هستند كه به مدت طولاني با نور خورشيد تماس دارند ( مانند: كشاورزان ، ماهيگيران و...) بسيار زودتر از ساير افراد دچار پيري پوست ميگردند .

4)     بدخيمي هاي پوست :

عوامل متعددي در ايجاد بدخيمي هاي پوستي دخيل مي باشند . امروزه مشخص شده است كه شايعترين عامل مؤثر بر روي اين بدخيمي ها تابش نور خورشيد مي باشد .اشعه فرابنفش معمولا“ با دو مكانيسم مي تواند باعث ايجاد بدخيمي هاي پوستي  شود .حالت اول تماس حاد و شديد با نور خورشيد ميباشد كه مخصوصا“ در افراديكه در سواحل دريا حمام آفتاب مي گيرند ديده مي شود . اين آفتاب سوختگي هاي حاد و شديد معمولا“ باعث نوعي بدخيمي بنام « ملانوم بدخيم » مي شود .

     حالت  دوم نيز تماس مزمن و طولاني مدت با نور خورشيد است كه معمولا“   ناشي از شغل بيمار خواهد بود.