صبح كه بیدار می شوم اولین مسأله ای كه ذهنم رو درگیر می كند گرفتن میزان قند خون و بعد زدن انسولین است تا با افت قند مواجه نشوم بعد از این كار است كه مثل بقیه آدمها به كار روزمره ام می پردازم ، با این تفاوت كه این بخش ثابتی از زندگی روزمره یك فرد دیابتی است كه هر روز و در چند نوبت بایستی آن را انجام دهد .
دیابت یا بیماری قند هنگامی بوجود می آید كه هورمون انسولین - عامل تنظیم كننده قند خون - یا به اندازه كافی در بدن تولید نمی شود یا بافت های بدن به آن به درستی پاسخ نمی دهند.
در نتیجه سوخت وساز قند در بدن مختل می شود و قند خون از حد طبیعی خود بالاتر می رود، و در نهایت علائم شاخص دیابت به صورت پرخوری، پرنوشی و پرادراری ظاهر می شود.
هورمون انسولین كه از سلول های جزایر لانگرهانس در غده لوزالمعده به درون خون ترشح می شود، كاركردهای مختلفی در بدن دارد، و از جمله ورود قند را از خون به درون سلول ها تسهیل می كند تا سلول ها بتوانند برای تأمین انرژی خود از آن استفاده كنند.
در صورت كمبود یا عدم تأثیر انسولین قند نمی تواند وارد سلول ها شود، در نتیجه قند خون بالا می رود. بالا رفتن قند خون علاوه بر ایجاد علائم حادی كه در بالا به آن اشاره شد، در درازمدت باعث آسیب رساندن به تقریبا هر عضو حیاتی بدن از جمله قلب، مغز، چشم، كلیه ها و ... می شود.
امروزه دیابت یكی از مهمترین مشكلات بهداشتی، درمانی، اجتماعی و اقتصادی جهان محسوب می شود به گونه ای كه بیش از ۱۵۰ میلیون نفر در دنیا مبتلا به این بیماری هستند. در كشور ما بار مالی دیابت در حال حاضر ۹۰۰ میلیارد تومان برآورد شده كه عمدتاً هزینه مستقیم دارویی است و با وجود این كه ابتلا به بیماری در كشور رو به افزایش است اما هنوز جزو بیماری های خاص محسوب نمی شود.
كارشناس مسؤول بیماریهای غدد مركز بیماری های غیرواگیر مركز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت در گفت و گو با خبرنگار ما در این باره می گوید: بیماریهایی جزو بیماری خاص محسوب می شوند كه هر كسی مبتلا به آن نمی شود و نوع بیمار و علاج آن همراه با مشكلات عدیده است در حالیكه دیابت چنین مشكلاتی را ندارد.
دكتر مهدوی تصریح كرد:افزایش تعداد بیماران دیابتی در كشور به گونه ای است كه یك بنیاد و دو سازمان توانایی جبران هزینه های مختلف بیماران را ندارند و این نیازمند یك حمایت مالی است.
وی در ادامه تصریح كرد: در حال حاضر صحبت هایی مبنی بر قرار گرفتن تیپ یك - دیابتی های نیازمند به انسولین- در فهرست بیماران خاص از سوی انجمن با نمایندگان مجلس صورت گرفته كه در صورت تأیید نهایی بخشی از مشكلات این بیماران رفع خواهد شد.
این كارشناس مركز مدیریت بیماریهای وزارت بهداشت، با تأكید بر اینكه اگر فرد در معرض خطر به درستی كنترل نشود در فاصله نه چندان طولانی دیابت فرد را در سنین فعال زندگی گرفتار می كند، یادآور شد: بدین ترتیب بار سنگین اقتصادی به خانواده و نظام سلامت تحمیل می شود.
مهدوی علت بخش قابل توجهی از بیماران دیالیزی و نیازمندان جراحی های پیشرفته چشم و شمار افراد بستری در بخشهای قلب و عروق را ناشی از بیماری دیابت برشمرد و یادآور شد: دیابت بیماری پرعارضه، جدی و خطرناكی است كه موذیانه رفتار می كند.
● دیابت در ایران می تازد
بهرحال دیابت شایعترین بیماری غیرواگیر كشور است كه در حال حاضر ۳ تا ۵ درصد یعنی معادل ۲ تا سه و نیم میلیون نفر از جمعیت كل كشور را مبتلا كرده و طبق اعلام جهانی در هر ۱۰ ثانیه دو نفر به دیابت مبتلا می شوند و یك نفر نیز از این بیماری فوت می كند.
معاون بیماری های غیرواگیر مركز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت نیز در این خصوص از بررسی سالیانه عوامل خطر بیماری های غیرواگیر اعم از چاقی، پرفشاری خون، كاهش فعالیت فیزیكی، استعمال دخانیات و دیابت در قالب نظام كشوری مراقبت از بیماری های غیر واگیر خبر داد و گفت: براساس نتایج نهایی بررسی سال گذشته، دیابت به عنوان یك عامل خطر نسبت به سه سال پیش افزایش داشته است.
دكتر مهرداد حق ازلی با بیان این كه سیاست گذاری و برنامه ریزی های كشوری بر اساس نتایج این بررسی ها به انجام می رسد، اظهار كرد: براین اساس برنامه جامع قلب و عروق در ۹ استان كشور و برنامه جامع كنترل سرطان های قابل پیشگیری نظیر سرطان كولون و پستان بانوان در حال انجام است.
وی ادامه داد: در این نظام با همكاری شركت پست به صورت تصادفی افراد مورد مطالعه انتخاب می شوند و با پر كردن پرسش نامه ای عوامل خطر بیماری های غیرواگیر شناسایی می شوند.
دكتر حق ازلی با بیان این كه در سال پیش از هر استان یك هزار نفر در قالب این نظام مورد مطالعه قرار گرفتند، افزود: بدین ترتیب با بررسی ۳۰ هزار نفر دریافتیم كه شیوع دیابت نسبت به سه سال گذشته افزایش داشته و ایرانیان از میزان فعالیت فیزیكی مناسبی برخوردار نیستند.
معاون مركز بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت با عنوان این مطلب كه ۲۰۰ هزار روستایی مبتلا به دیابت هستند افزود: در غربالگری بیماران دیابتی روستایی ۵/۵ میلیون نفر مورد بررسی قرار گرفته اند كه یك میلیون و ۸۰۰ هزار نفر آنان علائم این بیماری را داشته اند .
● دیابت پنهان؛ خطر اعلام نشده
از سوی دیگر، رئیس انجمن حمایت از بیماران دیابتی كشور در خصوص وضعیت این بیماری در كشور مان می گوید: نیمی از سه میلیون نفر بیمار دیابتی در ایران از بیماری خود اطلاع ندارند و سه میلیون نفر دیگر نیز به بیماری پیش از دیابت یا دیابت پنهان مبتلا هستند.
امیركامران نیكوسخن گفت: افرادی كه به دیابت پنهان دچار هستند مستعد این بیماری بوده و قند خون آنان از حد طبیعی افزایش یافته و چنانچه تغییری در شیوه زندگی و تغذیه خود ندهند به زودی به جمع دیابتی ها خواهند پیوست.
رئیس انجمن حمایت از بیماران دیابتی با اشاره به كمبود آموزش در سطح كشور برای كنترل و كاهش دیابت گفت: بر اساس آمارهای انجمن، كمتر از ده هزار نفر در كلاس های آموزشی شركت می كنند و این امر به دلیل كمبود مراكز آموزشی و عدم آموزش روش های مناسب، باید مورد بازنگری قرار گیرد.
وی از عدم حمایت سازمان های بیمه گر از بیماران دیابتی انتقاد كرد و افزود: درمان دیابت بسیار گران قیمت است و مصرف انسولین های خارجی برای برخی از بیماران كه تحت حمایت هیچ نوع بیمه ای قرار ندارند بسیار هزینه براست.
نیكوسخن گفت: علی رغم هزینه های بالایی كه روزانه به بیماران تحمیل می شود و تلاش انجمن برای حل این معضل، هنوز دركمیسیون بهداشت مجلس و سازمان های بیمه گر اقدامی انجام نشده است چرا كه دیابت جزو انواع بیماری های خاص محسوب نمی شود.
وی عدم دسترسی همه بیماران به درمان های جدید را از معضلات ایرانیان مبتلا به دیابت خواند و گفت: افراد مسن با توجه به مشكلات بینایی امكان تزریق مناسب انسولین را ندارند در حالی كه این مشكل در كشورهای پیشرفته با قلم انسولین حل شده است.
كامران نیكوسخن همچنین عدم امكان جایگزینی یك نوع انسولین مناسب با انسولین «مونوتارت» را از سال گذشته تا كنون از مشكلات جدی بیماران دیابتی بیان كرد.
وی گفت: برای این انسولین هنوز جایگزین مناسبی تعیین نشده. این در حالیست كه جایگزینهای مناسب انسولین منوتارت كه از طریق قاچاق وارد كشور می شوند به قیمت های گزافی در بازار آزاد به فروش می رسند و بسیاری از بیماران برای تهیه این داروها با مشكلات عمده ای مواجه هستند. به هر حال هنوز در كشور ما آمار دقیقی در خصوص تعداد دیابتی ها وجود ندارد، زیرا بسیاری از بیماران هنوز از بیماری خود اطلاعی ندارند و تنها راه چاره پیشگیری است . یك متخصص تغذیه، با تأكید بر محدودیت مصرف میوه های شیرین در بیماران دیابتی گفت: خرمای رطب مضافتی حاوی بالاترین مقادیر قند ساده است و از این رو خرمای زرد زاهدی برای بیماران دیابتی مناسب تر است.
● دیابتی ها توت خشك بخورند
دكتر حمیرا حمایلی مهربانی، محقق پژوهشكده غدد دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی، توت خشك را در مقایسه با كشمش و خرما گزینه مناسب تری برای بیماران دیابتی برشمرد و گفت: شیرین كننده های متعددی برای این قبیل بیماران وجود دارد؛ فروكتوز و برخی شیرین كننده های مصنوعی نظیر آسپارتام آسه سولفام و ساخارین است.
وی، با بیان اینكه سرطان زایی شیرین كننده های مصنوعی در حیوانات ثابت شده است، گفت: اما هنوز شواهد علمی معتبری علیه این شیرین كننده ها برای سرطان زایی آنان در انسان وجود ندارد.
این متخصص تغذیه، ادامه داد: پیشتر هشدارهایی مبنی بر سرطان زا بودن ساخارین و ارتباط آن با سرطان مثانه داده شده بود، اما مدتی بعد دریافتند در افراد سیگاری مصرف كننده این شیرین كننده ها خطر بروز سرطان مثانه افزایش می یابد.
دكتر مهربانی، با بیان اینكه غذاهای بیماران دیابتی باید غنی از فیبر و درعین حال كم كالری باشد، افزود: حبوبات بهترین غذا برای دیابتی هاست و به علت اثرات مفید لیكوپن مصرف گوجه فرنگی نیز به این افراد توصیه می شود.
وی، انگور، موز، خرما، طالبی، خربزه و هندوانه را دارای مقادیر فراوانی از قند دانست و افزود: نان سبوس دار نیز جزو بهترین خوردنی ها برای بیماران دیابتی است و این بیماران باید نان باگت، لواش، لازانیا كه سبب افزایش قند خون می شود را كمتر مصرف كنند.
این متخصص تغذیه، با بیان اینكه قند موجود در میوه مصرفی در دو مرحله آزاد می شود، گفت: ابتدا بلافاصله پس از مصرف ماده خوراكی و سپس سه ساعت پس از صرف ماده خوراكی كه این میزان قند در كیفیت زندگی افراد موثر است؛ قند پیچیده نشاسته موجود در غذا با اندكی تاخیر (سه ساعت پس از صرف غذا) آزاد می شود.
دكتر مهربانی، با توصیه به بیماران دیابتی مبنی بر پرهیز از مصرف غذاهای سرخ شده، گوشت های فرآوری نظیر سوسیس و كالباس، چیپس و پفك با تواتر فراوان گفت: آگاهی به خانواده ها و دانش آموزان می تواند در اصلاح شیوه تغذیه آنان سودمند باشد.
وی، با استناد به نتایج مطالعات جهانی به افزایش شیوع دیابت در كودكان و نوجوانان گفت: چاقی دوران كودكی به ویژه ناحیه شكمی در بروز دیابت موثر است؛ از این رو اصلاح شیوه تغذیه باید از خانواده ها آغاز شود.

سید حبیب قاآنی