به نظر شما چه كسی ممكن است زنجبیل و فلفل قرمز و بابا آدم و استامینوفن كدئین و ترامادول و دیازپام و اگزازپام و آمی‌تریپتیلین و نورتریپتیلین و متادون و دیفنوكسیلات را بخورد و زنده بماند؟ باور كنید بعضی از معتادان كه از دیگر روش‌های ترك ناامید شده‌اند یا پی راه‌های میانبر ترك می‌گردند، این راه را هم رفته‌اند و عجیب اینجاست كه پس از خوردن همه اینها و گر گرفتن‌ها و داغ شدن‌ها و خواب‌آلود شدن‌ها و رعشه‌ها و نشئه شدن‌ها، زنده مانده‌اند و همچنان معتاد!
اولین فروشنده كپسول‌های گیاهی را از طریق آگهی اینترنتی پیدا می‌كنم. مغازه جایی است در غرب تهران. خمیازه می‌كشم و نگاهم را روی شیشه‌های ریز و درشت و كپسول‌های از همه رنگ می‌گردانم، بوی تند نعنای خشك شده و رزماری و گیاهی دیگر كه نمی‌شناسم، خواب را از سرم می‌پراند. فروشنده عطاری، زیر چشمی نگاهم می‌كند و می‌پرسد: «برای خودت می‌خوای؟» سر تكان می‌دهم.
- چی می‌كشی؟/ هروئین.
- پس اول باید تریاك بكشی، یك هفته فقط تریاك بكش، بعد بیا كپسول اول را بگیر، اینها با هروئین اثر نمی‌كنه.
كپسول‌ها را نشانم می‌دهد، آبی، نارنجی، زرد. یكی را بین انگشت اشاره و شست می‌گیرد: «با این باید شروع كنی، بسته به مصرفت كم و زیادش می‌كنیم. دانه‌ای ۹۰۰ تومان. یكی دوماهه هم پاك پاك می‌شی، مثل بچه تازه متولد شده!»
می‌گوید، فرمول كپسول‌ها محرمانه است: «همه چیز هست، كوكونار و بذرام بنچ و بابا آدم و... ولی فرمول اصلی‌اش راز است.»
فروشنده دوم عكس اولی در شرق شهر است، با موبایلش تماس می‌گیرم. او مغازه‌ای ندارد و قرار است داروها را با پیك برایم بفرستد، كپسول‌هایش را ارزان‌تر می‌فروشد. «به همه ۱۰۰۰ تومان می‌فروشیم ولی به تو ۸۰۰ تومان، فقط به خاطر جوانیت.»
از تركیب كپسول‌ها كه می‌پرسم می‌گوید: «اگر می‌دانستم كه حالا مثل سازنده‌اش میلیاردر شده بودم. ما كپسول‌هایمان را صادر می‌كنیم خارج از كشور.»
- شما ترك كرده هم داشته‌اید؟ نمی‌دانم اعتماد كنم یا نه....
- ترك كرده؟ خیلی‌ها! آدم‌های مهم! مثلا یك مدیر می‌شناسم كه ۶ سال است از كپسول‌های ما مصرف می‌كند....
- این كه یعنی به كپسول‌های شما معتاد شده!
- خیلی دور برداشتی آبجی! اگر ما دلمان برای جوانیت نمی‌سوخت كپسول فلفلی می‌دادیم بهت واسه ترك!
فروشنده سومی فقط یك شماره ثابت است و دادن نشانی كامل را واگذار می‌كند به وقتی كه هزینه كپسول‌ها را بپردازم، كپسول‌های او فلفلی است. نسخه‌اش، روزی دو سه تا از كپسول‌هاست. با چند لیوان دوغ و شیر و آب پیش از خوردن آنها، تا به قول خودش «فلفل، معده را سوراخ نكند!» هر چند اقرار می‌كند كپسول‌ها به خیلی‌ها نمی‌سازند و همان دفعات اول مصرف، معده را می‌آزارند.
اما پخش‌كنندگان كپسول‌های ترك اعتیاد فقط عطاری‌ها یا فروشندگان سرگردان و موبایل به دست نیستند و این روزها، خیلی‌ها تبلیغ آنها را از شبكه‌های ماهواره‌ای دیده‌اند. این در حالی كه اداره سلامت اجتماعی، ‌روانی و اعتیاد وزارت بهداشت بارها نسبت به وجود مواد مخدر در كپسول‌های گیاهی ترك اعتیاد هشدار داده و حتی مدیركل آن نیز اعلام كرده است: «هیچ داروی گیاهی برای ترك اعتیاد وجود ندارد.»
● كپسول، مشاوره نمی‌كند
دكتر محمدصادق شیرازی، مدیر یكی از موسسات كاهش آسیب اعتیاد در اثبات بی‌خاصیت بودن كپسول‌های گیاهی، ابتدا به تقسیم‌بندی داروهای ترك اعتیاد استناد می‌كند و می‌گوید: «این دارو‌ها به دو گروه آگونیست (همخوان) و آنتاگونیست (ناهمخوان) قابل تقسیم هستند كه همخوان‌ها معمولا شبه‌مخدر محسوب می‌شوند و ناهمخوان‌ها در معتاد ایجاد تنفر می‌كنند.»
وی تاكید می‌كند: «هیچ پزشكی نمی‌تواند ترك را با تجویز داروهای تنفرزا آغاز كند مگر آن‌كه پیشتر فرآیند درمان را با انواع دیگری از داروها، مثلا شبه‌مخدرها آغاز كرده باشد، در غیر این صورت علائم سندرم محرومیت شدید، در معتاد ظاهر می‌شود كه بشدت غیرقابل تحمل است و بنابراین تبلیغاتی كه در آنها وعده تنفر پس از نخستین بار مصرف را می‌دهند، حقیقت ندارد.»
به گفته او، اشكال دیگر این داروها، عدم ارائه بسته درمانی همراه كپسول‌ها و ناآگاهی بیماران از محتویات آنهاست، ضمن آن كه نه تنها داروهای كذایی مورد بحث، بدون در نظر گرفتن طول مصرف مواد مخدر و دوز آن تجویز می‌شوند بلكه بسیاری از آنها حاوی انواعی از مواد مخدر هستند كه ممكن است از ماده مخدر مصرفی معتاد هم اعتیادآورتر باشند.شیرازی تركیب احتمالی این مسكن‌ها را مخدرهایی سبك، مانند دانه‌های خشخاش و برگ شقایق به همراه آرامبخش‌های قوی مانند اگزازپام، دیازپام، آمی‌تریپتیلین، نورتریپتیلین و دیفنوكسیلات می‌داند. همچنین دكتر محمد اسماعیل‌پور، مدیركل اداره درمان جمعیت تولد دوباره، نیز وجود چنین موادی را در كنار انواع دیگری از دارو‌های خواب‌آور تایید می‌كند.
اما اسماعیل‌پور با استناد به پژوهشی كه در سال ۱۳۸۵ انجام داده است، گیاهان را هم به فهرست محتویات داخل كپسول‌ها می‌افزاید و می‌گوید: «برخی از این كپسول‌ها، حاوی گیاهانی مانند زنجبیل، فلفل قرمز، زنیان و... هستند و زنجبیل و فلفل قرمز فقط باعث گرگرفتگی می‌شوند و هیچ تاثیری در ترك اعتیاد ندارند.»
او به جای خالی مشاوره در درمان اعتیاد نیز اشاره می‌كند و ادامه می‌دهد: «فقط ۵ درصد از فرآیند ترك اعتیاد، بر رفع علائم فیزیكی متمركز است و ۹۵ درصد آن شامل خانواده‌درمانی، روان‌درمانی و... است كه صرفا با خوردن برطرف نمی‌شوند.»
● با كدام مخدر ترك كرده‌اید؟
بحث كپسول‌های گیاهی ترك اعتیاد سال‌هاست كه از سوی رسانه‌ها مطرح می‌شود و حتی وزارت بهداشت نیز بارها اعلام كرده است كه آنها قابل اعتماد نیستند و اغلب دارای مواد مخدر هستند. با این حال، نه نیروی انتظامی و نه صنف عطاران برای جمع‌آوری آنها اقدام می‌كنند تا آنها كه واقعا می‌خواهند ترك كنند به بیراه نروند و نه حتی برای تجزیه محتویات آنها و شناسایی دقیقشان تلاشی می‌شود تا دست كم معتادانی كه مایلند مواد مخدر را به شكلی آبرومندانه و بدون مزاحمت قانون از عطاری‌ها تهیه كنند، بدانند چه جور مخدری را در قالب كپسول‌های ترك اعتیاد مصرف می‌كنند و دوز مصرفشان دقیقا چقدر است.