تنفس سالانه ۶۰۰ گرم انواع مواد آلاینده در تهران، موضوعی قابل تأمل است كه با شرایط كنونی آلودگی هوا، سرانجام تهران را در وضعی نامشخص قرار داده است.
به گزارش خبرنگار «ایران» این روزها آلودگی هوای تهران نقل هر محفل و مجلسی است كه در آن از كم كاری های مسئولان برای كنترل آلودگی هوای پایتخت، تشكیل نشدن جلسات كمیته كاهش آلودگی هوا، ترافیك های سر سام آور و.‎ . . سخن گفته می شود و به تازگی نیز دادستان تهران به عنوان مدعی العموم پیگیر بحث آلودگی هوای تهران شده است؛ معضلی كه سه سال پیش در ششم دسامبر ۲۰۰۵ برابر با ۱۵ آذرماه ۸۴ موجب تعطیلی مدارس شهر تهران شد كه بحرانی تر شدن اوضاع در روزهای بعد، ادارات دولتی پایتخت را نیز چند روزی به تعطیلی كشاند.
آن زمان، مسئولان پایتخت راهكارهای مختلفی را برای كنترل اوضاع از جمله تردد زوج و فرد خودروها به اجرا گذاشتند كه تا حدودی مؤثر بود، اما به واقع و براساس نظر كارشناسان در دراز مدت باید چاره ای دیگر برای رفع آلودگی هوای تهران اندیشید.
آمارها از ابتلای ۱۰ تا ۱۵ درصد ایرانیان به آلرژی های ناشی از آلودگی هوا كه بیش از نیمی از آنها تهرانی هستند، حكایت دارد كه به اینها باید مبتلایان به عارضه های قلبی و تنفسی را نیز افزود. گزارش اخیر شهرداری تهران درباره میزان مرگ ومیر ناشی از آلودگی هوای تهران از مرگ خاموش روزانه ۲۷ تهرانی در آلودگی هوا خبر می دهد كه نشان از شرایط بسیار بد آلودگی در تهران دارد.
درحالی كه سال ها از فعالیت كمیته كاهش آلودگی هوای تهران می گذرد، همچنان شاهد هستیم كه مداوای آلودگی هوای پایتخت با طرح های مقطعی صورت می گیرد به گونه ای كه شهردار تهران معتقد است حل آلودگی هوای تهران همچون ترافیك به مدیریت واحد شهری و تصمیمات كارشناسی و كارا نیاز دارد.
بخش زیادی از آلودگی هوای تهران مربوط به تردد خودروهای شخصی در شهر است كه سنگینی روزافزون ترافیك در تهران، وضعیت آلودگی هوای شهر را بغرنج تر می كند.
براساس آمارها، برای روان سازی ترافیك تهران به ۲۰۰ هزار میلیارد ریال بودجه نیاز است و با توجه به درآمد مفید شهرداری (۱۰ هزار میلیارد ریال در سال كه نیمی از آن صرف نگهداری شهر می شود) بیش از ۴۰ سال زمان لازم است تا این بودجه فراهم شود و حتی اگر این بودجه تأمین شود حداقل ۴۰ سال زمان نیاز است تا بتوان طرح های روان سازی ترافیك را در تهران اجرا كرد. هرگز نمی توان تصوری از زمستان امسال تهران كه چند ماهی تا رسیدن آن باقی است و آلودگی شدید هوای آن روزها داشت زیرا نه سیستمی برای پیش بینی این وضعیت وجود دارد و نه طرح اجرایی مشخصی برای كنترل آلودگی.
شرایط موجود تهران كه بنا بر آمار شهرداری، هر خودروی پیكان در حال تردد در آن ۲۶۰ برابر یك خودروی پژو ۲۰۶ آلودگی تولید می كند، بحرانی تر از گذشته است و چون در فصل وارونگی هوا قرار نداریم، خطر وارونگی شهر احساس نمی شود.
تاریخ كهن بشر، شهرهای ویران و حتی تمدن های مضمحل كمی ندارد، اما آیا در عصر حاضر یعنی در قرن بیست و یكم، تصور فرو شدن كلانشهری در آلودگی با نزدیك به هشت میلیون نفر جمعیت ممكن است
این تصویر گرچه بیشتر به فیلم های تخیلی می ماند لااقل از زبان آمار و بر روی كاغذ در مورد تهران محتمل می نماید و آمار و ارقام گرچه ركن و اساس هر تحلیل و برنامه ریزی محسوب می شود، اما همیشه بر حسب شرایط مختلف، تفسیرهای گوناگون دارد.
سال ۱۳۴۸ «فرمانفرما» بانی طرح جامع شهر تهران برای یك دوره ۲۰ ساله ضرورت احداث ۸۰۰ كیلومتر معبر جدید (بزرگراه، آزادراه و.‎/‎/) را پیش بینی كرده بود، اما تا نیمه اول سال ،۸۳ یعنی ۳۵ سال بعد از آن تاریخ، تهران تنها ۳۰۲ كیلومتر راه جدید درحال بهره برداری داشت و ۶۹ كیلومتر راه در حال اجرا و این درحالی است كه روزانه هزار و ۴۰۰ خودرو به خیابان های تهران اضافه می شود.
«احمد صدیقی» مدیركل راه و ترابری استان تهران سال گذشته گفته بود : درحال حاضر تهران نیازمند ۳۰۰ كیلومتر آزادراه و ۴۰۰ كیلومتر بزرگراه است، ضمن آنكه راه های كنونی تهران باید بهسازی شود.
وی همچنین متذكر شده بود: با اعتبارات در نظر گرفته شده برای بهسازی راه های استان، توسعه شبكه راه های استان به ۱۵ سال زمان نیاز دارد. از سویی به گفته «یوسف رشیدی» مدیرعامل شركت كنترل كیفیت هوا، سالانه حدود دو میلیون و ۲۸۹ هزار و ۷۶۲ تن انواع آلاینده ها تنها از منابع متحرك وارد هوای تهران می شود، یعنی بیش از ۲۰۰ كیلو به ازای هر شهروند.
بنابر محاسبات و اعلام بانك جهانی، ایران هر سال براثر آلودگی هوا بیش از هشت میلیارد دلار خسارت می بیند كه این رقم در ۱۳ سال آینده و در سال ۱۳۹۸ به بیش از ۱۹ میلیارد دلار خواهد رسید. این درحالی است كه روند ورود و عدم خروج خودرو به تهران همچنان ادامه دارد و علاوه بر سنگین شدن ترافیك شهر، آلودگی هوا نیز دو چندان می شود.
سال ۱۳۸۴ نزدیك به ۹۰۰ هزار دستگاه خودرو در ایران تولید شد و سهم تهران از این تعداد ۵۰۰ هزار دستگاه بود تا تعداد خودروهای شهر امروز به بیش از سه میلیون و ۲۰۰ هزار دستگاه برسد.
این در شرایطی است كه «حمید بهبهانی» معاون پیشین سازمان حمل و نقل و ترافیك شهرداری تهران، پیش بینی كرده كه با افزوده شدن ۱۴۰۰ دستگاه خودرو و ۱۶۰۰ دستگاه موتوسیكلت در روز، تهران تا چهار سال دیگر به بزرگترین توقفگاه جهان تبدیل خواهد شد.
آنچه در نگاه نخست به این آمار برداشت می شود، تراكم بیش از حد جمعیت در تهران و وجود بیش از حد خودرو در آن است، اما به واقع و در دیگر شهرها به نسبت جمعیت، پنج برابر بیشتر خودرو وجود دارد.
به عنوان مثال در آلمان به ازای هر چهار نفر یك دستگاه خودرو وجود دارد، در صورتی كه به هر ۲۲ ایرانی یك خودرو می رسد و از سوی دیگر در حالی كه در تهران در هر هكتار به طور میانگین ۱۱۰ نفر زندگی می كنند در كلانشهرهای جهان وجود جمعیتی تا ۲۵۰ نفر در همین مساحت پذیرفتنی است.
با این شرایط، تهران وضعیت بدی نسبت به دیگر پایتخت های جهان ندارد اما چرا واقعاً وضعیت زیست محیطی آن نسبت به دیگر شهرها وخیم تر است
ایران تا سال گذشته سالانه پنج میلیارد دلار بنزین وارد می كرد كه برای شش ماهه نخست امسال نیز ۵‎/۲ میلیارد دلار برای واردات بنزین در نظر گرفته شده است.
این درحالی است كه براساس آمار، با یك میلیارد دلار حداقل می توان ۲۰ هزار دستگاه اتوبوس گازسوز به ناوگان حمل و نقل شهری افزود و با این ۲۰ هزار كه تقریباً سه برابر تعداد فعلی اتوبوس هاست، می توان ۳۰ درصد سهم تردد وسایل نقلیه عمومی را به بیش از ۸۰ درصد رساند. این مهم درحالی مورد توجه جدی مسئولان قرار نمی گیرد كه البته مشكل، فقط كمبود وسایل نقلیه عمومی نیست. آمارها نشان می دهد امروز اتوبوس های شركت واحد به جای سرعت متوسط ۲۰ كیلومتر در ساعت، با سرعتی معادل هشت كیلومتر مشغول حركت هستند و روان تر كردن حركت آنها حتی اگر بودجه اش فراهم شود، ۴۰ سالی طول خواهد كشید.
با این اوضاع بازهم به نكته قابل تأمل سخنان شهردار تهران در مورد لزوم مدیریت واحد شهری می رسیم.
در واقع، نبود سازماندهی كارآمد و تعدد مراكز تصمیم گیری، روشن نبودن تقسیم وظایف و مسئولیت ها و بعضاً تصمیمات سلیقه ای بی آنكه مقدمات اجرای آن اندیشیده شود، امكان یافتن و اجرای تدابیر جدی را ناممكن كرده است. تهران امروز در سردرگمی شناخت مسئول مشخص برای حل مشكلات مختلف ترافیك، آلودگی هوا، محیط زیست و . . . بسر می برد.
این مهم سبب شده است تا اگر طرح و ایده كارایی برای آلودگی محیط زیست تهران اندیشیده شود، به دلیل تعدد دستگاه های تصمیم گیری، كارایی لازم را نداشته باشد.
همه ساله، مسئولان دستگاه های مختلف در ۲۹ دی ماه كه روز هوای پاك در تهران نام دارد، گرد هم آمده و تصمیم به همكاری و همیاری برای حل مشكلات زیست محیطی شهر می گیرند، اما نتیجه كار، آن نیست كه منجر به بهبود شرایط و اوضاع شود.